OctreoScan (Octreoscan) nedir?

OctreoScan (Octreoscan), somatostatin reseptör pozitif nöroendokrin tümörlerin (NET) lokalizasyonu için kullanılan bir radyoaktif tanı ajanıdır. Tam adı indium-111 pentetreotid (¹¹¹In-pentetreotid) kitidir. Nükleer tıp alanında, özellikle gastroenteropankreatik (GEP) nöroendokrin tümörler ve karsinoid tümörlerin tanısı, evrelemesi ve yönetimi için geliştirilmiştir.

Ne İşe Yarar ve Nasıl Çalışır?

Birçok nöroendokrin tümör hücresinin yüzeyinde somatostatin reseptörleri (özellikle alt tip 2 ve 5) yüksek oranda bulunur. OctreoScan, somatostatin hormonunun sentetik bir analogu olan pentetreotid molekülüne radyoaktif indium-111 bağlanarak hazırlanır. Damar yoluyla enjekte edildiğinde bu madde reseptör taşıyan tümör hücrelerine bağlanır. Indium-111’in yaydığı gama ışınları, gama kamerası ile (planar görüntüleme, SPECT veya SPECT/CT) tespit edilir ve “sıcak noktalar” (hot spots) şeklinde tümör odaklarını gösterir.

Bu yöntem:

• Primer tümörün ve metastazların yerini belirlemeye,
• Hastalığın yaygınlığını (evreleme) değerlendirmeye,
• Daha önce şüphelenilmeyen odakları ortaya çıkarmaya,
• Somatostatin analogu tedavisi veya peptid reseptör radyonüklid tedavisi (PRRT) gibi tedavilerden fayda görme ihtimalini değerlendirmeye yardımcı olur.

Tümör boyutunu net göstermez; esas olarak reseptör pozitifliğini ve yayılımı ortaya koyar. Karsinoid tümörlerin büyük çoğunluğu reseptör pozitif olduğundan görüntülenir; ancak yaklaşık %2’si reseptör taşımadığı için negatif sonuç verebilir.

Kullanım Alanları

Başlıca endikasyonlar şunlardır:

• Gastroenteropankreatik nöroendokrin tümörler (gastrinoma, insülinoma, glukagonoma, VIPoma vb.),
• Karsinoid tümörler,
• Paraganglioma, feokromositoma, nöroblastoma gibi bazı sempatik/adrenal tümörler,
• Nadiren medüller tiroid kanseri, küçük hücreli akciğer kanseri, hipofiz adenomları ve bazı diğer somatostatin reseptörü taşıyan lezyonlar.

Tanısal amaçlıdır; tedavi edici etkisi yoktur.

İşlem Nasıl Yapılır?

1. Hazırlık: Hasta bol sıvı alır. Bağırsak temizliği (özellikle karın odaklı şüphede) önerilebilir. Eğer hasta kısa etkili oktreotid (Sandostatin) kullanıyorsa genellikle 24 saat, uzun etkili formlar için daha uzun süre önceden kesilir; aksi takdirde reseptörler bloke olabilir. Diyabetik hastalarda hipoglisemi riski izlenir. Hamilelikte kontrendikedir.

2. Enjeksiyon: Yetişkinlerde genellikle 110–220 MBq (yaklaşık 3–6 mCi) ¹¹¹In-pentetreotid intravenöz yolla verilir. Çocuklarda kilo bazlı doz kullanılır.

3. Görüntüleme: Enjeksiyondan 4–6 saat sonra ilk görüntüler, 24 saat ve gerekirse 48–72 saat sonra ek görüntüler alınır. Tüm vücut taraması + ilgi bölgelerine odaklanmış SPECT/CT yapılır. Böbrek, mesane, safra kesesi ve bağırsak fizyolojik tutulum gösterir; bu nedenle hidrasyon ve sık idrara çıkma önemlidir.

İşlem genellikle 1–3 gün sürer ve hasta çoğu zaman evine gidebilir.

Avantajlar ve Sınırlılıklar

Avantajları: Tüm vücut taraması sağlar, anatomik görüntüleme yöntemleriyle (BT, MR) tespit edilemeyen odakları bulabilir, tedavi planlamasına katkı sunar.

Sınırlılıkları:

• Çözünürlüğü modern PET görüntülemeye (⁶⁸Ga-DOTATATE, ⁶⁸Ga-DOTATOC vb.) göre daha düşüktür.
• Radyasyon dozu PET alternatiflerine göre daha yüksektir.
• Duyarlılığı tümör tipine ve boyutuna göre değişir (genellikle %50–90 aralığında bildirilir).
• Günümüzde birçok merkezde ⁶⁸Ga-DOTA peptit PET/CT’nin yerini büyük ölçüde almıştır; çünkü PET daha yüksek duyarlılık, daha iyi çözünürlük ve daha düşük radyasyon dozu sunar.

Yine de SPECT/CT imkânı olan veya PET erişimi sınırlı merkezlerde hâlâ kullanılabilmektedir.

Yan Etkiler ve Güvenlik

Yan etkiler genellikle hafif ve seyrektir: baş dönmesi, ateş, kızarma, baş ağrısı, bulantı, terleme, eklem ağrısı, karaciğer enzimlerinde geçici yükselme gibi. Ciddi alerjik reaksiyon nadirdir. Radyasyon dozu dikkate alınarak gebelik ve emzirme döneminde özel önlemler alınır.

Sonuç

OctreoScan, 1990’lı yıllardan itibaren nöroendokrin tümör yönetiminde önemli bir yere sahip olmuş fonksiyonel görüntüleme yöntemidir. Somatostatin reseptörlerini hedef alarak hem tanıyı hem de tedavi seçimini destekler. Ancak teknolojinin ilerlemesiyle PET tabanlı somatostatin reseptör görüntüleme yöntemleri (özellikle ⁶⁸Ga-DOTATATE) birçok klinik durumda tercih edilir hale gelmiştir. Hangi yöntemin kullanılacağı, hastanın klinik durumuna, tümör özelliklerine ve merkezin imkânlarına göre nükleer tıp hekimi ve onkoloji/endokrinoloji ekibi tarafından belirlenir.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi kararlar mutlaka ilgili uzman hekimler tarafından verilmelidir.