Meme taraması (mamografi) yaptırmanın ortalama yaşam süresini (genel yaşam süresi / tüm nedenlere bağlı ölüm oranını) uzatıp uzatmadığı sorusu, değerlendirilen bilimsel verinin türüne (klinik deneyler, bilgisayar modellemeleri veya istatistiksel sapmalar) göre farklı yanıtlar içermektedir:
1. Klinik Deneyler ve Genel Ölüm Oranı (Tüm Nedenlere Bağlı Ölümler)
Yapılan randomize kontrollü klinik çalışmaların (RCT) ve bunların kapsamlı meta-analizlerinin neredeyse hiçbirinde, mamografi taraması yaptırmanın tüm nedenlere bağlı ölüm oranlarında (all-cause mortality) istatistiksel olarak anlamlı bir azalma sağladığı gösterilememiştir.
Yaklaşık 600.000 kadının dahil edildiği 7 randomize klinik çalışmayı inceleyen Cochrane sistematik incelemesinde, tarama yaptıran kadınlar ile yaptırmayan kontrol grupları arasında 13 yıllık takip sonucunda genel ölüm oranları açısından hiçbir fark bulunamamıştır.
Benzer şekilde, ABD Önleyici Hizmetler Görev Gücü (USPSTF) ve Kanada Görev Gücü tarafından incelenen klinik deneylerin ortak sonucunda, mamografinin meme kanseri kaynaklı ölümleri azaltsa da, genel yaşam süresi (herhangi bir nedenden ölüm riski) üzerinde anlamlı bir etki yaratmadığı rapor edilmiştir.
İstisna: Klinik çalışmalardan yalnızca Edinburgh çalışmasında genel ölüm oranında bir fark görülmüş, ancak bunun taramadan ziyade gruplar arasındaki sosyoekonomik farklılıklardan kaynaklandığı anlaşılmıştır. İsveç'teki dört klinik çalışmanın takip analizinde ise tüm nedenlere bağlı ölüm oranında çok küçük bir iyileşme rapor edilmiştir.
2. Bilgisayar Modelleme Çalışmaları (Yaşam Yılı Kazanımı)
Gerçek dünya verilerine dayanan ve kadınların tüm yaşam sürelerini simüle eden matematiksel modelleme çalışmaları (örneğin CISNET veya Markov modelleri), taramanın popülasyon düzeyinde yaşam süresini (life expectancy) ve kaliteye göre ayarlanmış yaşam süresini (QALY) hafif düzeyde uzatabileceğini tahmin etmektedir.
Karar-analitik modelleme sonuçlarına göre, taramalar sayesinde meme kanserinden ölümün engellenmesi, popülasyon genelinde ortalama yaşam beklentisini artırır. Alman sağlık sistemi verileriyle yapılan bir Markov modellemesinde, hiç tarama yaptırmayanlara kıyasla düzenli tarama yaptırmanın, 100 kadın başına ortalama 22 ila 32 yaşam yılı kazancı (QALY olarak 12.5 ila 16 yıl) sağlayabileceği hesaplanmıştır.
Bu çalışmalarda, özellikle genç yaşlarda (40'lı yaşlarda) tespit edilen agresif kanserlerin erken yakalanmasının, bu kadınların kalan yaşam beklentisi daha uzun olduğu için, yaşlı kadınlara kıyasla "kazanılan yaşam yılı" (life-years gained - LYG) bazında daha yüksek fayda sağladığı belirtilmektedir.
3. Teşhis Sonrası Yaşam Süresinin Uzun Görünmesine Yol Açan İstatistiki Sapmalar (Biases)
Tarama yaptıran kadınların, tarama yaptırmayan ve belirti sonrası teşhis alan kadınlara kıyasla teşhis konulduktan sonra daha uzun süre yaşaması sıklıkla gözlemlenen bilimsel bir gerçektir. Ancak bu durum her zaman taramanın ömrü uzattığı anlamına gelmez; çünkü bu veriler şu istatistiksel yanılsamalardan (sapmalardan) etkilenir:
Erken Teşhis Sapması (Lead-time bias): Tarama testi, belirti vermeyen bir tümörü normalde teşhis edileceği tarihten yıllar önce (örneğin 3.5 yıl önce) yakalayabilir. Eğer bu erken tespit ve tedavi hastanın nihai ölüm tarihini hiç değiştiremiyorsa bile, teşhis tarihi öne çekildiği için hastanın "teşhis konduktan sonra hayatta kaldığı süre" kağıt üzerinde daha uzun görünür.
Süre Sapması (Length bias): Taramalar doğası gereği daha yavaş büyüyen, daha az agresif ve prognozu (seyri) zaten daha iyi olan indolent tümörleri yakalamaya daha yatkındır. Hızlı büyüyen agresif kanserler genellikle tarama aralıklarında (interval kanser olarak) ortaya çıkar. Bu durum, taranan gruptaki hastaların tarama sayesinde değil, zaten daha hafif seyirli kanserlere sahip oldukları için daha uzun yaşadığı yanılsamasını yaratır.
Aşırı Teşhis Sapması (Overdiagnosis bias): Taramalar, eğer kişi hiç tarama yaptırmasaydı hayatı boyunca hiçbir belirti vermeyecek ve başka bir nedenden ölene dek fark edilmeyecek çok yavaş seyirli kanserleri veya DCIS (yerinde duktal karsinom) vakalarını da teşhis eder. Bu zararsız vakaların hayatta kalma istatistiklerine dahil edilmesi, taramanın yaşam süresini uzattığı algısını yapay olarak güçlendirir.
Özetle; Meme taramaları meme kanseri kaynaklı ölümleri azaltmada etkilidir ve teorik modellemelere göre ortalama popülasyon ömrüne küçük de olsa bir katkı sağlar. Ancak klinik deneylerde tarama yaptıran kadınların herhangi bir nedenden kaynaklanan genel ölüm oranlarında (toplam yaşam sürelerinde) istatistiksel olarak anlamlı bir uzama kanıtlanamamıştır.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder