Sevgi Salman Ünver, Biyolojik ve Sosyal Bağlantısallık: Hedef Nobel Konferansı ve Moleküler Bakış Açıs

Biyolojik ve Sosyal Bağlantısallık: Hedef Nobel Konferansı ve Moleküler Bakış Açısı

Bu belge, "Hedef Nobel" konferans dizisi kapsamında Dr. Sevgi Salman Ünver'in sunumu ve ardından gerçekleşen panel tartışmalarından elde edilen temel içgörüleri, bilimsel perspektifleri ve stratejik çıkarımları sentezlemektedir. Belge, moleküler düzeydeki bağlantısallığın toplumsal ve küresel sistemlere nasıl yansıdığını, özellikle COVID-19 pandemisi ışığında incelemektedir.

https://youtu.be/E93JeGsx-sw?si=yd0sYtgCnNXFqRsD

Özet: Kritik Çıkarımlar

Sunum ve tartışmaların merkezinde, yaşamın en küçük birimi olan moleküllerden küresel toplumsal yapılara kadar her şeyin bir "bağlantısallık" (connectivity) içinde olduğu fikri yer almaktadır. Temel çıkarımlar şunlardır:

• Genom Çağından Bağlantısallık Çağına Geçiş: Sadece gen dizilimini bilmek (Genom Projesi) yaşamı anlamak için yeterli değildir; asıl mesele bu genlerin çevre, proteinler ve mikroorganizmalarla olan karmaşık etkileşim ağını çözmektir.

• COVID-19'un Aynalık Görevi: Pandemi, insanlığın sınır, sınıf veya zenginlik gözetmeksizin biyolojik olarak ne kadar birbirine bağlı olduğunu ("Homo sapiens" ortak paydası) kanıtlamıştır.

• Sağlıkta Paradigma Değişimi: Geleceğin sağlık sistemi; yapay zeka destekli, önleyici (preventive), kişiye özgü ve hastane merkezli olmaktan çıkıp "evde sağlık" modeline evrilen bir yapıya dönüşmektedir.

• Devlet Kapasitesi ve Şeffaflık: Kriz yönetimi başarısı; devletin teknolojik kapasitesi ile toplumun devlete olan güveni ve sivil katılımı arasındaki dengeye bağlıdır.

• Bilimsel Yöntem İhtiyacı: Uzmanlık bilgisi tek başına yeterli değildir; doğru bilgi üretimi için bilimsel yöntem ve mantık yürütme süreçlerinin (epistemoloji) eğitimi kritiktir.

---

1. Moleküler Düzeyde Bağlantısallık: "Omik" Evrenler

Dr. Sevgi Salman Ünver, biyolojik sistemlerin anlaşılmasında 1953'te DNA'nın yapısının çözülmesinden bugüne gelinen süreci "Omik" çalışmaları üzerinden tanımlamaktadır. Artık canlılık, tekil parçalar üzerinden değil, bu parçaların oluşturduğu ağlar (network) üzerinden okunmaktadır.

1.1. Omik Çalışma Alanları ve Tanımları

Alan	Kapsam ve Bağlantısallık Rolü
Genom	DNA diziliminin tamamı. Yaşamın temel kodlarını içerir ancak tek başına dinamik süreçleri açıklamaz.
Proteom	Genlerin sentezlediği proteinlerin etkileşim ağı. Fonksiyonel düzeydeki bağlantıları gösterir.
Metabolom	Metabolik süreçlerin bütünü; çevresel koşullar, yaş ve sosyo-ekonomik yapıyla etkileşim halindedir.
Epigenom	Genlerin hangi koşullarda aktif veya inaktif olacağını belirleyen kontrol mekanizması. "Çevre ile genin buluşma noktasıdır."
Mikrobiyom	İnsan vücudundaki mikrop popülasyonu. İnsan hücresinden (30 trilyon) çok daha fazla mikrop hücresi (100 trilyon) olduğu gerçeğiyle, insanın aslında bir "ekosistem" olduğu vurgulanır.
Konnektom	Beynin bağlantısallık haritası; sinirsel ağların çalışma mekanizmasını inceler.

1.2. Epigenetik ve Çevresel Etki

Bağlantısallığın en somut örneği epigenomdur. Bir genin varlığı, onun mutlaka ifade edileceği anlamına gelmez. Çevresel faktörler genleri "susturabilir" veya "aktive edebilir". Bu durum, sağlığın sadece kalıtımsal değil, bütünsel bir çevre etkileşimi olduğunu ortaya koyar.

---

2. COVID-19 Pandemisi ve Küresel Bağlantısallık

Konferansta COVID-19, moleküler bir mutasyonun küresel sistemleri nasıl durma noktasına getirdiğinin en çarpıcı örneği olarak ele alınmıştır.

• Sınır Tanımayan Tehdit: Virüsün statü, para, sınıf veya sınır tanımaması, biyolojik bağlantısallığın toplumsal yansımasıdır.

• Ortak Payda "Homo Sapiens": Pandemi, insanlığın tüm yapay kimliklerinden sıyrılıp sadece "insan türü" olmaktan kaynaklanan ortak riskini hatırlatmıştır.

• Bireysel ve Kolektif Sorumluluk: "Bir komşum iyileşmeden ben iyileşemeyeceğim" bilinci, bağlantısallığın etik boyutunu oluşturur. Dünyanın herhangi bir yerindeki risk, her yer için risktir.

---

3. Sağlık Hizmetlerinin Geleceği ve Teknoloji

Tartışmalarda, mevcut sağlık sistemlerinin hiyerarşik ve verimsiz yapısının değişmek zorunda olduğu vurgulanmıştır.

3.1. Yapay Zeka ve Dijital Dönüşüm

• Maliyet ve Verimlilik: Yapay zeka, sağlık giderlerini düşürmek ve teşhis süreçlerini hızlandırmak için bir zorunluluktur.

• Rol Değişimi: Doktorların yapay zeka ile yer değiştirmesi değil, yapay zekayı bir destek mekanizması olarak kullanıp daha kompleks vakalara odaklanması beklenmektedir. Rutin işler ve veri analizleri algoritmalar tarafından devralınacaktır.

• Uzaktan Sağlık (Telehealth): Hastanelerin sadece ağır vakalar için kullanıldığı, birinci basamak sağlık hizmetlerinin ise dijital araçlarla evlere taşındığı bir modele geçiş hızlanmaktadır.

3.2. Paradigma Değişimi: "Önce Zarar Verme"den "Tahmin Et ve Önle"ye

Geleneksel tıbbın "reaktif" (hastalık oluştuktan sonra tedavi eden) yaklaşımı yerini, veri bankaları ve mutasyon takipleriyle riskleri önceden tahmin eden "proaktif" ve "önleyici" bir modele bırakmaktadır.

---

4. Devlet Kapasitesi, Toplum ve Etik

Pandemi yönetimi, farklı ülke modellerinin (Almanya, Güney Kore, ABD, Türkiye) karşılaştırılmasına vesile olmuştur.

• Devlet Kapasitesi: Güçlü devlet, baskıcı devlet değil; veri toplayabilen, vergi sistemini doğru yürüten, eğitim ve sağlık altyapısını her vatandaşa ulaştırabilen "kapasiteli" devlettir.

• Güven Sorunu: Türkiye örneğinde, dijital verilerin (e-Nabız vb.) paylaşılmaması ve şeffaflık eksikliği, toplumsal güveni sarsan ve salgın yönetimini zorlaştıran bir unsur olarak belirtilmiştir.

• Kişisel Veriler ve Kamu Sağlığı: Kriz anlarında (Güney Kore örneğinde olduğu gibi) kişisel verilerin korunması ile kamu sağlığı arasındaki dengede, yaşam hakkının önceliği vurgulanmıştır. Ancak bu sürecin toplumla şeffaf bir iletişim içinde yürütülmesi gerektiği ifade edilmiştir.

---

5. Bilimsel Yöntem ve Eğitim Eleştirisi

Konferansın kapanışında Dr. Muhtar Çokar, bilimsel üretimin kalitesine dair yapısal bir eleştiri sunmuştur:

1. Uzmanlık vs. Yöntem: Bir alanda uzman olmak (teknik bilgi), o alanın bilimini doğru yapmayı garanti etmez. Bilimsel yöntem (mantık, varsayım, tümdengelim/tümevarım) eğitimi eksiktir.

2. Epistemolojik Eksiklik: "Bilgi nedir?", "Gerçeklik nedir?" gibi temel soruların yanıtlanmadığı bir eğitim sistemi, sadece teknik operatörler yetiştirir. Nobel hedefi için teknik becerilerin bilim felsefesiyle birleşmesi şarttır.

---

Önemli Alıntılar

"Yunus Emre'nin 'Bir ben var bende, benden içeri' dediği şey acaba genom muydu?" — Dr. Sevgi Salman Ünver

"Biyolojik sistemler, sosyal medyadaki etkileşimler gibi dinamiktir; bir bağlantı eklenir, biri çıkar, sistem sürekli kendini yeniden düzenler." — Dr. Sevgi Salman Ünver

"Güçlü devlet, ceberrut polis devleti demek değildir; kapasitesi olan, doğrudan gelir vergisi toplayabilen ve herkesin kırmızı ışıkta durmasını sağlayan devlettir." — Cengiz Bey

"Bir komşum iyileşmeden ben iyileşemeyeceğim duygusu, bağlantısallığın en büyük dersidir." — Dr. Sevgi Salman Ünver

"Salgınla mücadele ettiğimiz kadar kötü yönetimle de mücadele etmemiz lazım. Veriler paylaşılmıyor, dijital sağlık önündeki engeller kaldırılmıyor." — Melih Hoca

 

Hedef Nobel, Hedef Değişim: Dr. Nevit Dilmen'in Analizi

Özet

Bu belge, Dr. Nevit Dilmen'in "Hedef Nobel, Hedef Değişim" başlıklı sunumunda ortaya koyduğu temel fikirleri ve argümanları sentezlemektedir. 

Sunumun ana tezi, Türkiye'nin tıp alanında Nobel Ödülü kazanmasının, sadece bireysel bir başarıdan öte, bireyden başlayarak topluma ve dünyaya yayılan çok katmanlı ve köklü bir değişim süreci gerektirdiğidir. 

Bu değişim üç ana evrende ele alınmaktadır: 

• "Ben" (bireysel), 

• "Biz" (toplumsal) ve 

• "Dünya" (küresel).

Temel Çıkarımlar:

• Bireysel Dönüşüm Esastır: Değişim, bireyin kendini tanıması, egosunu yönetmesi, konfor alanından çıkması, bilişsel yanılgılarının farkına varması ve öğrenilmiş çaresizlik yerine "öğrenilmiş umut" geliştirmesiyle başlar.

• Toplumsal Kültür Belirleyicidir: Nobel başarısı gösteren ülkeler (ABD, Birleşik Krallık) ile Türkiye arasında Hofstede'in kültürel boyutları açısından önemli farklar bulunmaktadır. Düşük güç mesafesi ve yüksek bireysellik, bilimsel yaratıcılığı ve özgünlüğü teşvik eden temel faktörlerdir. Türkiye'nin yüksek güç mesafesi ve kolektivist yapısı bu süreçte bir engel teşkil etmektedir.

• "Biz" Olabilmek Kritik Öneme Sahiptir: Başarı, izole bir dehanın ürünü değil, işbirliği yapabilen, farklılıklara tolerans gösteren ve güçlü sosyal ağlar kurabilen bir "biz"in, yani bir ekosistemin sonucudur. Bilimsel ağlara ve Nobel komitesine ulaşabilirlik, bu ekosistemin önemli bir parçasıdır.

• Yapısal Engeller Aşılmalıdır: Bilgiye serbest erişimin önündeki engeller (kütüphane aboneliklerinin yetersizliği, Wikipedia'ya sansür), ezberci ve baskıcı eğitim modelleri ("düdüklü tencere modeli") ve liyakatsizliğe olanak tanıyan eski tip yönetim anlayışları, Nobel hedefine ulaşmada aşılması gereken ciddi yapısal sorunlardır.

• Umut, Değişimin Motorudur: Tüm zorluklara rağmen umudu korumak, küçük başarılarla "öğrenilmiş umut" pompalamak ve değişimin bugün başlaması gerektiği bilinci, sürecin itici gücüdür.

---

Giriş: Hedef Nobel İnisiyatifi ve Değişim Kavramı

Hedef Nobel İnisiyatifi'nin temel misyonu, Türkiye'ye tıp alanında bir Nobel Ödülü kazandırmaktır. 

Dr. Nevit Dilmen, bu hedefin kök sebeplerine inerek, bunun ancak kapsamlı bir "değişim" ile mümkün olacağını savunmaktadır. 

Değişim, geçmişten geleceğe kurulan bir köprü olarak tanımlanır ve bu sürecin başarılı olması için şu temel soruların cevaplanması gerekir:

• Ne değişecek?

• Niçin değişecek?

• Nasıl bir değişim olacak? (Evrimsel mi, devrimsel mi?)

• Ne zaman değişecek?

• Kim değiştirecek?

Bu sürecin temel itici gücü umut olarak belirlenmiştir. Umut olmadan hiçbir eylemin mümkün olmadığı, bu nedenle bilim insanlarının ve gençlerin umutlu olmasının kritik olduğu vurgulanmaktadır. Değişimin başlangıç noktası olarak "bugün" işaret edilmekte ve bireyin önce kendisinden başlaması gereken makro bir plan sunulmaktadır.

Birinci Aşama: Bireysel Dönüşüm ("Ben" Evreni)

Değişim süreci, bireyin kendi iç dünyasına yönelmesiyle başlar. Delfi Tapınağı'ndaki "Kendini Bil" sözü, bu aşamanın temelini oluşturur. Bireyin kendini anlaması için benliğin çeşitli katmanları incelenir:

• Benliğin Boyutları: Öyküsel, toplumsal, arzulayan, bedensel, iradi, anlamsal ve farkındalığa sahip benlik.

• Ego ve Savunma Mekanizmaları: Ego, bireyin düşmanı olarak tanımlanır. Özellikle "yadsıma" (inkar) gibi ego savunma mekanizmalarının gerçekleri görmeyi engellediği belirtilir.

• Konfor Alanından Çıkış: Gelişim için bireyin sırasıyla konfor, korku ve öğrenme alanlarından geçerek "gelişme alanına" ulaşması gerektiği vurgulanır.

• Bilişsel Süreçler ve Yanılsamalar:

• Hızlı ve Yavaş Düşünme (Daniel Kahneman): Bilimsel düşüncenin, analitik ve mantıksal olan "yavaş düşünme" sistemini ağırlıklı olarak kullanması gerektiği belirtilir.

• Zihinsel Yanılsamalar: Zihnin, tıpkı görsel yanılsamalar gibi düşünce yanılsamalarına düşebileceği ve bu bilişsel önyargıların farkında olunması gerektiği ifade edilir.

• İhtiyaçlar Hiyerarşisi (Abraham Maslow): Nobel beklenen bir bireyin, kendini gerçekleştirme aşamasına ulaşmış olması gerekir. Barınma, beslenme gibi temel fizyolojik ve güvenlik ihtiyaçları karşılanmamış bir toplumdan bu seviyede bir başarı beklemenin zorluğu vurgulanır.

• Dönüşüm (Metamorfoz): Tıpkı bir tırtılın kelebeğe veya karbonun elmasa dönüşmesi gibi, insanın da dönüşebileceği fikri savunulur. Bu dönüşüm, sabit fikirlerden kurtulup özgür düşünceye sahip, kendi kararlarını veren "ergin bireyler" olmayı gerektirir.

• Öğrenilmiş Umut: Öğrenilmiş çaresizliğin panzehiri olarak "öğrenilmiş umut" kavramı sunulur. Küçük başarılar elde ederek, iyimserliği artırarak ve günlük olumsuzluklardan uzaklaşarak bireyin kendine umut aşılayabileceği belirtilir.

İkinci Aşama: Toplumsal ve Kültürel Değişim ("Biz" Evreni)

Bireysel dönüşüm, toplumsal bir değişime zemin hazırlamalıdır. İnsan sosyal bir varlıktır ve "biz" olarak çalışıldığında etkinlik artar. Bu bölümde, Nobel başarısı ile toplumsal yapı arasındaki ilişki incelenir.

Hofstede'in Kültürel Boyutları ve Nobel

Geert Hofstede'in altı kültürel boyutu, Nobel alan ülkelerle Türkiye'yi karşılaştırmak için bir çerçeve olarak kullanılır. En çok Nobel kazanan ABD ve Birleşik Krallık'ın kültürel özellikleri öne çıkarılır.

Kültürel Boyut	ABD / Birleşik Krallık	Türkiye	Nobel Başarısı ile İlişkisi
Bireysellik (Individualism)	Yüksek	Düşük	Yüksek bireysellik, özgün fikirlerin ve farklı bakış açılarının ortaya çıkmasını sağlar. Herkesin aynı yöne baktığı bir toplumda yeni keşifler yapmak zordur.
Güç Mesafesi (Power Distance)	Düşük	Yüksek	Düşük güç mesafesi, eşitlikçi bir ortam yaratır, liderlere kolayca ulaşılabilir ve ast-üst ilişkileri katı değildir. Yüksek güç mesafesi, itaati teşvik eder ve bilim insanının elini kolunu bağlar.
Belirsizlikten Kaçınma	Düşük/Orta	Yüksek	-
Hoşgörü (Indulgence)	Yüksek	Düşük	-

Öne Çıkan Kavramlar:

• Birey Olmak: Bireyin kendi sorumluluklarının bilincinde olması, düşündüğünü özgürce söyleyebilmesi ve farklı olana saygı gösterilmesi gerektiği vurgulanır. Mide ülserine bir bakterinin neden olduğunu savunan ve ana akım tarafından defalarca reddedilen Robin Warren'ın kendi üzerinde deney yaparak Nobel alması, bireysel ısrarın ve karşı akım olmanın önemine örnek olarak gösterilir.

• Güç Mesafesi: Düşük güç mesafesine sahip toplumlarda değişimin doğal bir süreçle, yüksek güç mesafesine sahip toplumlarda ise darbeler veya zorlamalarla gerçekleştiği belirtilir.

Yapısal Sorunlar ve Çözüm Önerileri

• Bilgiye Erişim: İskenderiye Kütüphanesi'nin yakılması, bir kültürün yok oluşu olarak simgeleştirilir. Günümüzde ise üniversite kütüphanelerinin önemli dergilere abone olmaması ve bilim insanlarının makalelere ulaşmak için Sci-Hub gibi yollara başvurmak zorunda kalması eleştirilir. Türkiye'nin Wikipedia'yı yaklaşık 2.5 yıl sansürlemesi, bilgiye erişimin engellenmesine bir örnek olarak sunulur.

• Eğitim Modeli:

• Düdüklü Tencere Modeli: Ezberci ve baskıcı eğitim sistemini temsil eder.

• Kapaksız Tencere Modeli: Serbest ve özgür düşünceyi teşvik eden eğitim sistemini temsil eder. Nobel alabilmek için iyi malzeme (bilimsel içerik, iyi öğreten/öğrenen) ile "kapaksız tencere" modeline ihtiyaç duyulduğu belirtilir.

• Yönetimde Dönüşüm: Eski ve yeni yönetim anlayışları karşılaştırılır.

Eski Yönetim Anlayışı	Yeni Yönetim Anlayışı
Kar odaklı	Amaç odaklı
Hiyerarşik, kontrolcü, plancı	Bağlantısal, güçlendirici, denemeye açık
Gizlilik içinde	Saydamlık içinde
Niteliksiz elemanlarla her işin yapılacağını düşünür	Nitelikli elemanlarla çalışır

Bilim insanlarının, yüksek güç mesafesine sahip, kontrolcü ve gizlilik içinde çalışan eski tip yöneticilerle başarılı olmasının zorluğu vurgulanır.

• Akademik Ağlar ve Yayınlar:

• Sosyal Ağlar: Nobel komitesine ve aday gösteren kişilere ulaşabilmek için uluslararası bilimsel ağların içinde olmanın önemi (Altı Dereceli Ayrıntı) belirtilir.

• Etkili Dergiler: Nobel alan yazarların en çok yayın yaptığı dergilerin PNAS ve Nature olduğu ifade edilir.

• Atıf Sayısı: Bir çalışmaya ne kadar çok atıf yapılırsa, o kadar çok bilim insanı tarafından değerli bulunduğu ve Nobel komitesinin haberdar olma olasılığının arttığı belirtilir.

Üçüncü Aşama: Dünyayı Değiştirmek ("Dünya" Evreni)

Bilim, dünyada önemli değişiklikler yapma gücüne sahiptir ve bu değişiklikleri yapanlar takdir edilir. Bu bölümde, bilimin dünyayı nasıl dönüştürdüğüne dair somut örnekler verilir.

• Sorunlara Derinlemesine Bakış: Eğitim ve bilim, olaylara yüzeysel bakmak yerine (örneğin metrobüsteki bir kavga), sistemin nasıl çalıştığını analiz eden zihinsel modellerle derinlemesine bir bakış açısı kazandırır.

• Basitliğin Gücü: Çok karmaşık sistemler yerine, basit çözümlerin büyük değişiklikler yaratabileceği vurgulanır. İflas eden bir havayolu şirketinin sadece kâr eden üç hatta odaklanarak kurtulması örnek olarak verilir.

Dünyayı Değiştiren Nobel Ödüllü Keşifler

• Alexander Fleming (Penisilin, 1945): Bir gözlemiyle insan ömrünü ortalama sekiz yıl uzatan bir buluşa imza atmıştır.

• Watson, Crick ve Rosalind Franklin (DNA Yapısı, 1962): DNA'nın yapısını ortaya çıkarmışlardır. Bu örnekte, Rosalind Franklin'in katkısının Nobel ödülü sırasında göz ardı edildiği belirtilerek, bilim dünyasındaki cinsiyet eşitsizliğine dikkat çekilir. Nobel alanların %94'ünün erkek, sadece %6'sının kadın olduğu istatistiği paylaşılır.

• Robert Edwards (Tüp Bebek, 2010): Milyonlarca insanın çocuk sahibi olmasını sağlayarak hayatı kökten değiştirmiştir.

• Alexis Carrel (Damar Cerrahisi): Geliştirdiği sütür tekniği olmadan günümüzdeki transplantasyon ve damar ameliyatlarının yapılamayacağı belirtilir.

Geleceğe Bakış

• Yeni Teknolojiler: DNA ile oynama, genetik, nanoteknoloji ve sibernetik varlıkların gelecekte hayatı değiştireceği öngörülür.

• Küresel Yönetim: Dünyanın yönetim modelinin G2 (ABD-SSCB) ve G7/G20'den sonra, merkezi olmayan ve şehirlerin, firmaların öne çıktığı bir G0 modeline doğru evrildiği düşünülmektedir.

• Kapsayıcı Düşünce: İnsanlığın artık küresel ölçekte düşünmesi, sadece kendi türünü değil, tüm canlıları kapsayan sürdürülebilir bir yaşamı hedeflemesi gerektiği vurgulanır.

Soru-Cevap ve Tartışmadan Öne Çıkan Fikirler

Sunumun ardından yapılan tartışma, ana temaları pekiştiren ve yeni boyutlar ekleyen önemli fikirler ortaya koymuştur:

• Ortamın Önemi: Aziz Sancar'ın Türkiye'de kalsaydı Nobel kazanamayacağı yönündeki yaygın görüş, ortamın ve ekosistemin bireysel yetenek kadar önemli olduğunu göstermektedir. Ortamı değiştiremeyen bireyler için yer değiştirmenin de bir çözüm olabileceği ifade edilmiştir.

• "Biz" Kavramının Merkeziliği: Başarının toplumsal bir süreç olduğu, Bill Gates gibi figürlerin bile içinde bulundukları ekosistem (aile, okul, sosyal ağlar) sayesinde başarılı olduğu vurgulanmıştır. Türkiye'nin en büyük problemlerinden birinin, olması gerektiği gibi işbirliği yapabilen bir "biz" kültürü oluşturamaması olduğu belirtilmiştir.

• Sistematik Değişim Gerekliliği: Tek bir dahi yerine, işleyen bir sistem ve toplumsal bir düşünüş biçimi gerektiği savunulmuştur. Organları düzgün çalışmayan bir devletin bilimsel üretim yapmasının zorluğu dile getirilmiştir.

• Eğitimin Rolü ve Kadınların Yeri: Değişimin temelinin aileden ve eğitimden başladığı, özellikle kız çocuklarının okutulması için verilen mücadelenin bu hedefin en temel basamağı olduğu vurgulanmıştır. Kadınların Nobel'de daha az yer almasının liyakat eksikliğinden değil, sistematik engellerden kaynaklandığı belirtilmiştir.

• Yeni Nesil ve Yeni Eğitim Anlayışı: Yeni neslin bilgiye ulaşma yöntemlerinin farklılaştığı, artık bilgi depolamak yerine gerektiğinde bilgiye ulaşmayı tercih ettikleri belirtilmiştir. Bu nedenle eğitimcilerin rolünün bilgi aktarmaktan çok, bilgiye ulaşma yollarını öğreten rehberlere dönüşmesi gerektiği ifade edilmiştir.

https://youtu.be/CTCN0rm-mgU?si=80vA6dK_XkT4a8pP

Prof. Dr. Semih Baskan'ın "Biz Neden Nobel Kazanamıyoruz" başlıklı sunumu

30 Kasım 2024 tarihinde Prof. Dr. Semih Baskan'ın "Biz Neden Nobel Kazanamıyoruz" başlıklı sunumu, ardından gelen soru-cevapları içermektedir. Dr.Nevit Dilmen moderatörlüğünde "Hedef Nobel" toplantısının özeti:

https://youtu.be/5IOGCrfgxL8?si=9OISMo8ESKsRJ6Jp

Prof. Baskan, Nobel Ödülü'nün tarihi, Alfred Nobel'in mirası ve Türkiye'deki bilimsel çalışmaların yetersizlikleri üzerine kapsamlı bir sunum yapmıştır.

Ana başlıklar ve öne çıkan noktalar şunlardır:

1. Nobel Ödülü ve Alfred Nobel: Ödülün amacı, bilim, edebiyat ve barış alanında insanlığa katkıda bulunanları ödüllendirmektir. Alfred Nobel, bilimsel araştırmalara olan bağlılığı ve vizyonuyla bu ödülü miras bırakmıştır.

2. Türkiye’de Akademik Durum:

2023'teki patent, araştırma ve akademik ödül sayıları verilmiş; devlet üniversitelerinin katkılarının vakıf üniversitelerinden daha fazla olduğu belirtilmiştir.

Bilimsel teşviklerin ve kaynakların yetersiz olduğu vurgulanmıştır.

Eğitimde ezberci yaklaşımın yaratıcılığı körelttiği eleştirisi yapılmıştır.

3. Aziz Sancar’ın Başarıları: Nobel Ödülü'nü kazanan Prof. Aziz Sancar’ın köy enstitülerinin, Cumhuriyet değerlerinin ve bilimsel eğitimin önemini vurguladığı görüşleri aktarılmıştır.

4. Sistemin Sorunları:

Üniversitelerde özerklik eksikliği.

Araştırmalara ayrılan kaynakların yetersizliği.

Eğitim sisteminin analitik düşünce yerine ezbere dayalı olması.

Yüksek öğretimde liyakat ve odaklanmanın eksikliği.

5. Çözüm Önerileri:

Eğitimin okul öncesinden itibaren sorgulayıcı bir yapıya dönüştürülmesi.

Üniversitelere daha fazla mali ve idari özerklik verilmesi.

Araştırmaya ayrılan kaynakların artırılması ve daha etkin kullanılması.

6. Genel Görüşler ve Öneriler:

Genç araştırmacıların daha fazla teşvik edilmesi gerektiği ifade edilmiştir.

İngiltere ve Almanya gibi ülkelerdeki özerk yapıların, Türkiye’de de uygulanması önerilmiştir.

Eğitimde reform ve araştırmacı ruhun teşvik edilmesi vurgulanmıştır.

Toplantı, katılımcıların görüş ve sorularıyla devam etmiş, bilim ve eğitimdeki sorunlar üzerine değerlendirmeler yapılmıştır. Sunum, Türkiye’nin Nobel yolculuğunda karşılaştığı engelleri ve çözüm yollarını ele almıştır.

Türk bilim insanları 2023 WikiData Sorgusu

 Wiki Data sorgusuna göre Sitasyon Sayısına göre Türk bilim İnsanları https://w.wiki/QZv

Geçen seneki sorgular ile belirgin farklar mevcut:

• https://nevit.blogspot.com/2020/06/turk-bilim-insanlar.html 
• http://nevit.blogspot.com/2021/12/turk-bilim-insanlar-2021-wikidata.html 

 

Sitasyon sayısı	Wikidata Sorgusu	Bilim İnsanı
22502	https://scholia.toolforge.org/author/Q6033455	Gökhan Hotamışlıgil
9567	https://scholia.toolforge.org/author/Q6809653	Mehmet Toner
6806	https://scholia.toolforge.org/author/Q7024933	Nikolaos A. Peppas
6069	https://scholia.toolforge.org/author/Q58150222	Frank Dentener
5789	https://scholia.toolforge.org/author/Q89879097	A Metin Gülmezoglu
5499	https://scholia.toolforge.org/author/Q15118973	Aziz Sancar
5114	https://scholia.toolforge.org/author/Q43126850	Devrim Gözüaçık
4867	https://scholia.toolforge.org/author/Q2505089	Uğur Şahin
3785	https://scholia.toolforge.org/author/Q41104793	Leylagul Kaynar
3452	https://scholia.toolforge.org/author/Q90755969	Veysi Erkcan Özcan
3297	https://scholia.toolforge.org/author/Q21262533	Ivet Bahar
3271	https://scholia.toolforge.org/author/Q37392507	Alper Kucukural
3131	https://scholia.toolforge.org/author/Q48106357	Cetin Erol
3008	https://scholia.toolforge.org/author/Q30503162	Eray Tuzun
2921	https://scholia.toolforge.org/author/Q1368298	Onur Güntürkün
2811	https://scholia.toolforge.org/author/Q55135217	Tamer T Onder
2730	https://scholia.toolforge.org/author/Q67467061	Andrew J. Beddall
2685	https://scholia.toolforge.org/author/Q83034457	Serkant Ali Çetin
2681	https://scholia.toolforge.org/author/Q102100866	Özlem Keskin
2658	https://scholia.toolforge.org/author/Q64781575	Orhan Çakır
2601	https://scholia.toolforge.org/author/Q56928700	Emre Bora
2586	https://scholia.toolforge.org/author/Q1543084	Niyazi Serdar Sariciftci
2549	https://scholia.toolforge.org/author/Q113564912	Metin Arik
2495	https://scholia.toolforge.org/author/Q64781579	Abbas Kenan Çiftçi
2492	https://scholia.toolforge.org/author/Q112800774	Hatice Duran Yildiz
2492	https://scholia.toolforge.org/author/Q113530084	Sami Kama
2491	https://scholia.toolforge.org/author/Q67650902	Ahmet Bingul
2491	https://scholia.toolforge.org/author/Q113045971	Ayda Beddall
2472	https://scholia.toolforge.org/author/Q112961473	Serhat Istin
2468	https://scholia.toolforge.org/author/Q6074487	Saleh Sultansoy
2451	https://scholia.toolforge.org/author/Q30112477	Nilüfer Ertekin-Taner
2447	https://scholia.toolforge.org/author/Q545883	Engin Arık
2371	https://scholia.toolforge.org/author/Q113302229	İlkay Türk Çakir
2344	https://scholia.toolforge.org/author/Q113989674	Metin Yilmaz
2342	https://scholia.toolforge.org/author/Q58366594	Rena Ciftci
2300	https://scholia.toolforge.org/author/Q20472489	Bilge Demirköz
2246	https://scholia.toolforge.org/author/Q6944369	Muzaffer Ataç
2222	https://scholia.toolforge.org/author/Q57318051	Erkan Yilmaz
2208	https://scholia.toolforge.org/author/Q57321035	Muhammed A Yildirim
2167	https://scholia.toolforge.org/author/Q112882800	Taylan Akdoğan
2105	https://scholia.toolforge.org/author/Q59821987	Deniz Atasoy
2101	https://scholia.toolforge.org/author/Q114246861	Tonguc Rador
2073	https://scholia.toolforge.org/author/Q55061990	Sinan Kuday
2058	https://scholia.toolforge.org/author/Q87612479	Burcu Kucuk Bicer
1997	https://scholia.toolforge.org/author/Q88337788	Seza Özen
1936	https://scholia.toolforge.org/author/Q54957483	Erhan Gülmez
1934	https://scholia.toolforge.org/author/Q20790761	Kerem Cankoçak
1801	https://scholia.toolforge.org/author/Q54957591	Burak Bilki
1797	https://scholia.toolforge.org/author/Q6077925	Cagan Sekercioglu
1788	https://scholia.toolforge.org/author/Q112655470	Aytul Adiguzel
1781	https://scholia.toolforge.org/author/Q102070959	Bora Akgun
1685	https://scholia.toolforge.org/author/Q44006548	Salih Ozgocmen
1667	https://scholia.toolforge.org/author/Q112671676	Sertac Ozturk
1653	https://scholia.toolforge.org/author/Q37842477	Oğuz Akın
1647	https://scholia.toolforge.org/author/Q60324220	Suat Ozkorucuklu
1642	https://scholia.toolforge.org/author/Q53465849	Kenan Sogut
1602	https://scholia.toolforge.org/author/Q115132780	Eda Eskut
1600	https://scholia.toolforge.org/author/Q115647920	Semiray Girgis
1598	https://scholia.toolforge.org/author/Q90297496	Bulent Okan Yildiz
1538	https://scholia.toolforge.org/author/Q20150001	Tülay Adalı
1494	https://scholia.toolforge.org/author/Q61822706	Baris E Suzek
1491	https://scholia.toolforge.org/author/Q30504046	Mehmet Somel
1482	https://scholia.toolforge.org/author/Q87657419	Kadri Altundağ
1473	https://scholia.toolforge.org/author/Q48323192	Aziz M Uluğ
1414	https://scholia.toolforge.org/author/Q39973136	Attila Gursoy
1317	https://scholia.toolforge.org/author/Q42322185	Ozgur Kasapcopur
1276	https://scholia.toolforge.org/author/Q40065099	Ergin Atalar
1269	https://scholia.toolforge.org/author/Q37624099	Alper Yilmaz
1256	https://scholia.toolforge.org/author/Q68011704	Berrak Yegen
1246	https://scholia.toolforge.org/author/Q55057626	Sercan Sen
1205	https://scholia.toolforge.org/author/Q53095237	Alp Usubutun
1159	https://scholia.toolforge.org/author/Q83237912	H. Nida Şen
1141	https://scholia.toolforge.org/author/Q58198272	Ayşe Ayhan
1121	https://scholia.toolforge.org/author/Q37617360	M Necmettin Pamir
1057	https://scholia.toolforge.org/author/Q114612736	Faruk Diblen
1044	https://scholia.toolforge.org/author/Q48359141	Yüksel Peker
1040	https://scholia.toolforge.org/author/Q114381817	Seda Persembe
987	https://scholia.toolforge.org/author/Q87480252	Berkman Şahiner
922	https://scholia.toolforge.org/author/Q42465296	Mehmet Tuzcu
919	https://scholia.toolforge.org/author/Q21402729	Deniz Dalkara
918	https://scholia.toolforge.org/author/Q42162605	Bruce S. Dien
915	https://scholia.toolforge.org/author/Q89144117	Türkan Haliloğlu
886	https://scholia.toolforge.org/author/Q43235985	Yusuf Yılmaz
884	https://scholia.toolforge.org/author/Q60326375	Zerrin Atakan
881	https://scholia.toolforge.org/author/Q54957536	Hasan Oğul
880	https://scholia.toolforge.org/author/Q48511435	Tamer Demiralp
824	https://scholia.toolforge.org/author/Q55189590	Koray Özduman
824	https://scholia.toolforge.org/author/Q58236119	Aslihan Tolun
813	https://scholia.toolforge.org/author/Q74071591	Yasemin Gürsoy-Ozdemir
803	https://scholia.toolforge.org/author/Q56613603	Mehmet Birhan Yilmaz
800	https://scholia.toolforge.org/author/Q42851777	Candan Tamerler
791	https://scholia.toolforge.org/author/Q57023526	Erkan Alpsoy
790	https://scholia.toolforge.org/author/Q6065547	Nebil Büyükpamukçu
780	https://scholia.toolforge.org/author/Q73263341	Nesrin Özören
769	https://scholia.toolforge.org/author/Q39048542	Ethem Murat Arsava
759	https://scholia.toolforge.org/author/Q83211661	Nese Direk
747	https://scholia.toolforge.org/author/Q51110046	Nurhan Ozlu
738	https://scholia.toolforge.org/author/Q87103739	Güher Saruhan-Direskeneli
728	https://scholia.toolforge.org/author/Q88200399	Sinan Aral
722	https://scholia.toolforge.org/author/Q47372393	Serap Turan
710	https://scholia.toolforge.org/author/Q60327549	Gülşah Seydaoğlu
704	https://scholia.toolforge.org/author/Q60166901	Ilke Sipahi
696	https://scholia.toolforge.org/author/Q17045607	Engin Umut Akkaya
693	https://scholia.toolforge.org/author/Q54645338	Ugur Canpolat
672	https://scholia.toolforge.org/author/Q42967930	Hüseyin Töz
657	https://scholia.toolforge.org/author/Q57418168	fazilet kayaselçuk
657	https://scholia.toolforge.org/author/Q114743101	Ozgen Berkol Dogan
656	https://scholia.toolforge.org/author/Q57243000	Sehban Kartal
649	https://scholia.toolforge.org/author/Q5316694	Durmus A. Demir
646	https://scholia.toolforge.org/author/Q80764842	Feyza Engin
643	https://scholia.toolforge.org/author/Q72116354	Adela Ben-Yakar
640	https://scholia.toolforge.org/author/Q91626271	Umut Sahin
637	https://scholia.toolforge.org/author/Q42755896	Giovanni Volpe
636	https://scholia.toolforge.org/author/Q40068187	Mustafa O. Guler
635	https://scholia.toolforge.org/author/Q55092077	Hüseyin Bahtiyar
634	https://scholia.toolforge.org/author/Q41863408	Zeynep Madak-Erdogan
633	https://scholia.toolforge.org/author/Q104490961	Ali Rana Atilgan
630	https://scholia.toolforge.org/author/Q42317073	Namık Delibaş
625	https://scholia.toolforge.org/author/Q57059426	Aydin Sav
624	https://scholia.toolforge.org/author/Q57056671	Tomris Ozben
614	https://scholia.toolforge.org/author/Q40408568	Mayda Gürsel
607	https://scholia.toolforge.org/author/Q43278523	Ipek Yalcin Christmann
604	https://scholia.toolforge.org/author/Q41044794	Nurcan Tuncbag
593	https://scholia.toolforge.org/author/Q42374479	Sulen Sarioglu
568	https://scholia.toolforge.org/author/Q56908999	Bala Ani Akpinar
564	https://scholia.toolforge.org/author/Q91420119	Mustafa Özgüroğlu
562	https://scholia.toolforge.org/author/Q89121151	Ayper Somer
552	https://scholia.toolforge.org/author/Q56380702	Aykut Özkul
545	https://scholia.toolforge.org/author/Q64964628	Ugur Selek
533	https://scholia.toolforge.org/author/Q43145207	Mustafa Serteser
532	https://scholia.toolforge.org/author/Q55964035	Rengul Cetin-Atalay
532	https://scholia.toolforge.org/author/Q37830569	Mutlu Arat
529	https://scholia.toolforge.org/author/Q57017931	Erdem Yeşilada
521	https://scholia.toolforge.org/author/Q56811316	Sukru Oter
521	https://scholia.toolforge.org/author/Q46581515	İhsan Solaroğlu
516	https://scholia.toolforge.org/author/Q57498130	Serdar Balci
510	https://scholia.toolforge.org/author/Q51726062	Tayfun Gungor
510	https://scholia.toolforge.org/author/Q37828659	Barış Ata
504	https://scholia.toolforge.org/author/Q54209561	Onder Ergonul
500	https://scholia.toolforge.org/author/Q73066901	Rian Dişçi
498	https://scholia.toolforge.org/author/Q47736690	Bedia Çakmakoğlu
495	https://scholia.toolforge.org/author/Q57089278	Tülay Yücel-Lindberg
494	https://scholia.toolforge.org/author/Q42105536	Osman Çekiç
492	https://scholia.toolforge.org/author/Q64682588	Fatih Kocabas
491	https://scholia.toolforge.org/author/Q50914099	Nazan Aksan
491	https://scholia.toolforge.org/author/Q77766915	Hande Gurer-Orhan
488	https://scholia.toolforge.org/author/Q57055879	Dincer Yildizdas
479	https://scholia.toolforge.org/author/Q86511881	Murat Ugurlucan
477	https://scholia.toolforge.org/author/Q40264044	Cengiz Yalcinkaya
476	https://scholia.toolforge.org/author/Q56551637	Tolga Sutlu
473	https://scholia.toolforge.org/author/Q39788052	Ruchan Uslu
471	https://scholia.toolforge.org/author/Q67805390	Kemal Turker
470	https://scholia.toolforge.org/author/Q50285864	Efe Sezgin
470	https://scholia.toolforge.org/author/Q64495658	Hasan Ozkan
466	https://scholia.toolforge.org/author/Q37834867	Musturay Karcaaltincaba
465	https://scholia.toolforge.org/author/Q73374063	Mustafa Nasuh Ozmen
465	https://scholia.toolforge.org/author/Q57052444	Çağrı A Uysal
458	https://scholia.toolforge.org/author/Q62396456	Ahmet Demirok
456	https://scholia.toolforge.org/author/Q51349911	Vedat Sansoy
456	https://scholia.toolforge.org/author/Q59037821	Neriman Yilmaz Visagie
451	https://scholia.toolforge.org/author/Q77050093	Turgay Isbir
451	https://scholia.toolforge.org/author/Q59658310	Arzu Topeli
448	https://scholia.toolforge.org/author/Q47796084	Ayşe B. Tekinay
448	https://scholia.toolforge.org/author/Q79393520	Mustafa Ozyürek
447	https://scholia.toolforge.org/author/Q60315138	Fuat Balcı
447	https://scholia.toolforge.org/author/Q86573891	Ödül Egritaş Gürkan
446	https://scholia.toolforge.org/author/Q57252251	Sinan Sagir
445	https://scholia.toolforge.org/author/Q59198136	Reşat Apak
436	https://scholia.toolforge.org/author/Q73127289	Adnan Kisa
435	https://scholia.toolforge.org/author/Q57416278	Gozde Korkmaz
435	https://scholia.toolforge.org/author/Q56477132	Gönül Dinç Horasan
435	https://scholia.toolforge.org/author/Q52984134	Aytekin Akyol
435	https://scholia.toolforge.org/author/Q73134357	Fatih Alper
434	https://scholia.toolforge.org/author/Q52810960	Gheorghe Stefanescu
433	https://scholia.toolforge.org/author/Q41724879	Münir Aktaş
431	https://scholia.toolforge.org/author/Q48519256	Faruk Zorlu
423	https://scholia.toolforge.org/author/Q74762349	Hakan Parlakpinar
422	https://scholia.toolforge.org/author/Q51585663	Suleyman Kaplan
419	https://scholia.toolforge.org/author/Q93353760	Efsun Arda
412	https://scholia.toolforge.org/author/Q60325465	Ayse Altintas
411	https://scholia.toolforge.org/author/Q56938324	Esra Capanoglu
410	https://scholia.toolforge.org/author/Q43002947	Nihan Erginel-Unaltuna
409	https://scholia.toolforge.org/author/Q39728702	Hakki Muammer Karakas
405	https://scholia.toolforge.org/author/Q20473757	Türker Kılıç
402	https://scholia.toolforge.org/author/Q84080479	Fatih Kocabas
400	https://scholia.toolforge.org/author/Q58454296	Ahmet Ozen
393	https://scholia.toolforge.org/author/Q692133	Celâl Şengör
393	https://scholia.toolforge.org/author/Q73291652	Ibrahim Yaman
390	https://scholia.toolforge.org/author/Q58273018	irfan nuhoglu
388	https://scholia.toolforge.org/author/Q57317110	Burhan Ates
388	https://scholia.toolforge.org/author/Q39866793	Ilker Ercan
385	https://scholia.toolforge.org/author/Q53102581	Volkan Yumuk
385	https://scholia.toolforge.org/author/Q73086372	N Delibaş
383	https://scholia.toolforge.org/author/Q39960607	Orhan Alimoglu
382	https://scholia.toolforge.org/author/Q57015385	Nükhet Tüzüner
380	https://scholia.toolforge.org/author/Q57406424	Ihsan Gursel
379	https://scholia.toolforge.org/author/Q56816571	Ahmet Turan Işık
376	https://scholia.toolforge.org/author/Q60314451	Petek Korkusuz
374	https://scholia.toolforge.org/author/Q44437129	Serhat Bor
368	https://scholia.toolforge.org/author/Q74582404	Meltem Müftüoğlu