Lake Wobegon Etkisi

Lake Wobegon Etkisi (Lake Wobegon Effect), insanların kendi yeteneklerini, özelliklerini veya başarılarını başkalarına kıyasla abartılı biçimde olumlu değerlendirme eğilimidir. Bu, psikolojide “illüzyonel üstünlük” (illusory superiority) veya “ortalamadan daha iyi etki” (better-than-average effect) olarak da bilinir.

İsim, Amerikalı yazar ve radyo sunucusu Garrison Keillor’un kurgusal kasabası Lake Wobegon’dan gelir. A Prairie Home Companion programında ve Lake Wobegon Days kitabında bu kasaba şöyle tanımlanır: “Tüm kadınlar güçlü, tüm erkekler yakışıklı ve tüm çocuklar ortalamanın üzerindedir.”

Temel özellikler ve örnekler

• Çoğu insan sürücülük, zekâ, mizah yeteneği, liderlik, dürüstlük gibi olumlu özelliklerde kendini “ortalamanın üzerinde” görür. Örneğin, araştırmalarda sürücülerin büyük çoğunluğu kendini ortalamadan daha güvenli ve yetenekli sayar; lise öğrencilerinin sadece çok küçük bir kısmı liderlik yeteneğinde kendini ortalamanın altında görür.
• Matematiksel olarak bir gruptaki insanların çoğunun ortalamanın (veya medyanın) üzerinde olması imkânsızdır, ancak bu algı yaygındır.
• Eğitim alanında da görülür: ABD’de 1980’lerde tüm eyaletlerin öğrenci test sonuçlarını “ulusal ortalamanın üzerinde” raporlaması bu adla anılmıştır (John Jacob Cannell’in raporları).
• Benzer şekilde, insanlar kendi yerel okullarını, işyerlerini veya kurumlarını genel ortalamadan daha iyi değerlendirme eğilimindedir.

Bu etki, kendini geliştirme yanlılığı (self-enhancement bias) ile ilişkilidir ve özgüveni destekleyebilir, ancak gerçekçi değerlendirmeyi zorlaştırır. Kültürler arası farklılıklar da gözlemlenir; gelir eşitsizliğinin yüksek olduğu toplumlarda daha belirgin olabileceği yönünde bulgular vardır.

Kısaca: İnsanların “ben ortalamanın üstündeyim” diye düşünme eğiliminin eğlenceli ve yaygın adıdır.