Aşağıda ASCKS modelinin onkoloji ultrasonu bağlamına ilk kez malignite şüphesi, beklenmedik kitle bulgusu, nüks olasılığı veya tedaviye yanıtın yetersizliği gibi zor durumlarda iletişimi yapılandırmayı amaçlar.
Onkoloji Ultrasonunda Beklenmedik veya Zor Haberlerin İletişimi: ASCKS Modeli
Onkoloji ultrasonu, yalnızca görüntüleme yapılan teknik bir işlem değildir; çoğu zaman kanser şüphesinin ilk kez dillendirildiği, hastalığın seyri hakkında ipuçlarının ortaya çıktığı veya tedavi yanıtının sorgulandığı kritik bir temas noktasıdır. Ultrasonun gerçek zamanlı doğası, hekimin hastayla yüz yüze olduğu, sessizliklerin ve bakışların anlam kazandığı bir ortam yaratır. Bu nedenle beklenmedik veya zor haberlerin iletimi, onkoloji ultrasonunda diğer birçok görüntüleme yöntemine göre çok daha hassas bir iletişim süreci gerektirir.
Obstetrik ultrason alanında geliştirilen ASCKS modeli, bu hassas iletişimi yapılandıran ve insanî boyutu merkeze alan bir çerçeve sunar. Model; Avoid assumptions, Set up, Clear information, Kindness ve Self-care bileşenlerinden oluşur. Onkoloji ultrasonu pratiğine uyarlandığında, hem hasta deneyimini iyileştirir hem de hekimlerin etik ve mesleki yükünü hafifletir.
ASCKS Modelinin Onkoloji Ultrasonundaki Yeri ve Önemi
Onkoloji ultrasonunda zor haberler çoğunlukla şu durumlarda ortaya çıkar:
- Daha önce bilinmeyen solid bir kitlenin saptanması
- Benign düşünülen bir lezyonun malignite lehine özellikler göstermesi
- Bilinen kanser hastasında progresyon veya nüks şüphesi
- Tedaviye yanıtın yetersiz veya beklenenden farklı olması
- Metastatik odakların ilk kez görülmesi
Bu anlarda hasta, çoğu zaman tanıdan önceki belirsizlik evresindedir ve hekim tarafından söylenecek her kelime, hastanın hastalık anlatısının temel taşlarından biri haline gelir. ASCKS modeli, bu nedenle yalnızca “ne söylendiği”ni değil, nasıl, ne zaman ve hangi ruh hâliyle söylendiğini düzenler.
1. Avoid Assumptions – Varsayımlardan Kaçın
Onkoloji ultrasonunda en sık yapılan iletişim hatalarından biri, hastanın neyi bildiği, neyi tahmin ettiği veya nasıl tepki vereceği konusunda varsayımda bulunmaktır. Hekim, görüntüleri yorumlarken kendi klinik tecrübesiyle hızlıca “kötü” bir sonuca ulaşabilir; ancak hasta için bu görüntüler henüz anlamlandırılmamış işaretlerdir.
Bu aşamada amaç:
- Tanısal kesinlik içermeyen ifadelerden kaçınmak
- “İyi/kötü” gibi yargılayıcı kelimeleri kullanmamak
- Hastanın bilgi düzeyini ve beklentisini varsaymamak
Uygun yaklaşım:
- “Şu an gördüğüm bazı bulgular, daha ayrıntılı değerlendirme gerektiriyor.”
- “Bu görüntü, beklediğimizden farklı özellikler taşıyor.”
Kaçınılması gereken yaklaşım:
- “Bu iyiye benzemiyor.”
- “Büyük ihtimalle kötü bir şey.”
Onkoloji pratiğinde belirsizliğin doğru yönetimi, hastanın ilerleyen tanı ve tedavi süreçlerine olan güvenini doğrudan etkiler.
2. Set Up – Hazırlık Yap
Onkoloji ultrasonunda hazırlık, yalnızca cihaz ayarı veya hasta pozisyonu değildir; iletişimsel bir zemin hazırlamaktır.
Hazırlık aşamasında şunlar önemlidir:
- Ortamın mümkün olduğunca sessiz ve bölünmeye kapalı olması
- Hekimin kendini tanıtması ve süreci kısaca açıklaması
- Ultrason sırasında sessizliklerin olabileceğinin önceden belirtilmesi
Örnek giriş:
“Ben Dr. …, bugün bu ultrasonu birlikte yapacağız. İnceleme sırasında bazen sessiz kalmam gerekebilir; bu, görüntülere odaklandığım anlamına gelir. İnceleme bitince gördüklerimi sizinle konuşacağız.”
Bu yaklaşım, özellikle onkoloji hastalarında sık görülen sessizlik = kötü haber eşleştirmesini azaltır.
Eğer beklenmedik bir bulgu saptanırsa:
- İnceleme gereksiz yere uzatılmamalı
- Hastayla konuşmak için zaman ve mekân ayrılmalıdır
3. Clear Information – Net ve Yapılandırılmış Bilgi
Onkoloji ultrasonunda net bilgi vermek, tanı koymakla tanı olasılığını ayırt etmeyi gerektirir. Ultrason çoğu zaman tanı koydurucu değil, yönlendiricidir.
Net bilgi sunarken:
- Bulgular gözleme dayalı ifade edilmelidir
- Teknik terimler hemen sadeleştirilmelidir
- Bilgi küçük parçalara bölünmelidir
- “Bir sonraki adım” mutlaka belirtilmelidir
Örnek anlatım:
“Burada yaklaşık 2 cm çapında, düzensiz sınırlı bir kitle görüyorum. Ultrason dilinde bu özellikler, iyi huylu olasılıktan çok, daha yakından incelenmesi gereken bir durumu düşündürür. Bu, kesin tanı değildir. Bir sonraki adım, MR ve gerekirse biyopsi olacaktır.”
Bu yaklaşım:
- Hastanın internette yanlış aramalarla paniğe kapılmasını azaltır
- Kontrol duygusunu destekler
4. Kindness – Naziklik ve Empati
Onkoloji ultrasonunda naziklik, yalnızca yumuşak bir ses tonundan ibaret değildir; hastanın kırılganlığını tanımak ve ona alan açmaktır.
Bu aşamada:
- Hastanın duygusal tepkisine izin verin
- Sessizliği doldurmak zorunda hissetmeyin
- “Üzgünüm” ifadesini duruma uygun şekilde kullanın
Örnek:
“Bunun sizi endişelendirdiğini görüyorum. Bu çok anlaşılır. Şu anda her şeyi sindirmenizi beklemiyorum. Sorularınız olduğunda buradayım.”
Önemli bir nokta:
Hekim, umut vermek ile umut satmak arasındaki çizgiyi korumalıdır. Naziklik, gerçekliği yumuşatmak değil; gerçekliği insanî bir dille taşımaktır.
5. Self-Care – Hekimin Kendi Bakımı
Onkoloji ultrasonunda zor haber vermek, hekim üzerinde birikimli duygusal yük oluşturur. Özellikle radyoloji pratiğinde bu yük çoğu zaman görünmezdir.
Kendi bakım şu yollarla desteklenebilir:
- Zor vakalar sonrası kısa duraklama ve nefes alma
- Meslektaşlarla yapılandırılmış vaka ve duygu paylaşımı
- İletişim becerileri eğitimi ve süpervizyon
- Tükenmişlik belirtilerinin farkında olmak
Unutulmamalıdır ki:
İyi iletişim, iyi hekimliğin bir parçasıdır; ancak sürdürülebilir olması için hekimin de korunması gerekir.
Sonuç
ASCKS modeli, onkoloji ultrasonunda beklenmedik veya zor haberlerin iletimini yalnızca etik bir sorumluluk olarak değil, klinik sürecin ayrılmaz bir bileşeni olarak ele alır. Varsayımlardan kaçınan, iyi hazırlanmış, net, nazik ve hekimi de gözeten bu yaklaşım; hasta güvenini artırır, yanlış anlamaları azaltır ve sağlık hizmetinin insani yönünü güçlendirir.
Onkoloji ultrasonunda her görüntü, yalnızca bir lezyonu değil, bir insanın hikâyesinin dönüm noktasını temsil edebilir. ASCKS modeli, bu hikâyeye saygılı bir dil sunar.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder