Otonom sinir sistemi iki ana kola ayrılır: sempatik ve parasempatik. Bunlar tek tek “birer sinir” değil; belirli kraniyal ve spinal sinirler üzerinden çalışan ağlardır. Net ve sistematik gidelim.
🔴 Sempatik Sinir Sistemi (Savaş / Kaç)
Kaynağı
- Torakolumbal çıkış:
T1 – L2(3) omurilik segmentleri - Omurilikten çıkan lifler önce sempatik zincir ganglionlarına (paravertebral ganglionlar) uğrar.
Başlıca sinirler / yollar
- Spinal sinirler (T1–L2) üzerinden çıkan sempatik lifler
- Sempatik zincir (truncus sympathicus)
- Splanchnic sinirler
- Büyük splanchnik sinir (T5–T9)
- Küçük splanchnik sinir (T10–T11)
- En alt splanchnik sinir (T12)
- Adrenal medulla (doğrudan sempatik uyarı alır, adrenalin–noradrenalin salgılar)
Etkileri
- Kalp hızı ↑
- Kan basıncı ↑
- Bronşlar genişler
- Pupilla genişler
- Sindirim ↓
- Terleme ↑
- Kaslara kan akışı ↑
Kısaca: Hayatta kal, kaç, savaş, hızlan
🔵 Parasempatik Sinir Sistemi (Dinlen / Onar)
Kaynağı
- Kraniyosakral çıkış
- Kraniyal sinirler: III, VII, IX, X
- Sakral sinirler: S2–S4
🧠 Parasempatik Kraniyal Sinirler
CN III – Okülomotor Sinir
- Göz bebeği daralması (miyozis)
- Akomodasyon
CN VII – Fasiyal Sinir
- Gözyaşı bezleri
- Submandibular ve sublingual tükürük bezleri
CN IX – Glossopharyngeal Sinir
- Parotis tükürük bezi
CN X – Vagus Siniri (EN ÖNEMLİSİ)
- Kalp
- Akciğerler
- Mide
- İnce bağırsak
- Kalın bağırsağın büyük bölümü
👉 Parasempatik etkinin %75–80’i vagus siniri üzerinden olur.
🦴 Parasempatik Sakral Sinirler (S2–S4)
- Distal kolon
- Rektum
- Mesane
- Genital organlar
Pelvik splanknik sinirler olarak adlandırılır.
⚖️ Özet Tablo
| Sistem | Çıkış | Ana Sinirler | Temel Etki |
|---|---|---|---|
| Sempatik | T1–L2 | Spinal + splanchnik | Hızlanma, alarm |
| Parasempatik | Kraniyal + S2–S4 | III, VII, IX, X, pelvik | Dinlenme, onarım |
🧩 Polyvagal açıdan mini not
- Parasempatik = tek parça değil
- Ventral vagus → sosyal güvenlik, sakinlik
- Dorsal vagus → kapanma, donma
- Sempatik → mobilizasyon (savaş/kaç)
Yani:
Güven → ventral vagus
Tehdit → sempatik
Aşırı tehdit → dorsal vagus
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder