Fine-Kinney Üç Boyutlu Risk Modeli: İş Sağlığı ve Güvenliğinde Kantitatif Risk Analizi
İş sağlığı ve güvenliği (İSG) uygulamalarında risklerin sistematik biçimde tanımlanması, ölçülmesi ve önceliklendirilmesi hayati öneme sahiptir. Bu bağlamda Fine-Kinney üç boyutlu risk modeli, tehlikeleri sayısal olarak değerlendirmeye imkân veren pratik ve yaygın bir yöntemdir. Model, riski üç temel parametrenin çarpımıyla hesaplar:
R = Olasılık (O) x Frekans (F) x Şiddet (Ş)
Bu yaklaşım, öznel değerlendirmeleri mümkün olduğunca sayısallaştırarak riskler arasında karşılaştırma yapmayı ve öncelik sıralaması oluşturmayı sağlar.
Modelin Temel Bileşenleri
1. Olasılık (O)
Tehlikeli olayın meydana gelme ihtimalini ifade eder.
Örneğin; ekipmanın arızalanma ihtimali, çalışan hatası, çevresel faktörler vb.
Genellikle 0,1 ile 10 arasında derecelendirilir.
- Çok düşük olasılık → 0,1 – 0,5
- Düşük → 1
- Orta → 3
- Yüksek → 6
- Çok yüksek → 10
Bu değerler kurumun risk değerlendirme prosedürüne göre ölçeklendirilir.
2. Frekans (F)
Tehlikeye maruziyet sıklığını gösterir. Olayın ne kadar sık gerçekleşebileceğini değil, çalışanın tehlikeli duruma ne kadar sıklıkta maruz kaldığını ifade eder.
Örneğin:
- Yılda bir → 0,5
- Ayda bir → 1
- Haftada bir → 3
- Günlük → 6
- Sürekli → 10
Bu parametre, özellikle üretim hatları, laboratuvarlar, hastaneler ve yüksek yoğunluklu çalışma ortamlarında kritik önem taşır.
3. Şiddet (Ş)
Olay gerçekleştiğinde ortaya çıkabilecek zararın büyüklüğünü ifade eder.
Tipik bir ölçek:
- Hafif yaralanma → 1
- Tıbbi müdahale gerektiren yaralanma → 3
- Ciddi yaralanma / kalıcı hasar → 7
- Ölüm → 15
- Çoklu ölüm / felaket → 40 – 100
Şiddet parametresi genellikle geniş bir aralığa sahiptir çünkü ağır sonuçların risk skorunu belirgin biçimde yükseltmesi amaçlanır.
Risk Skorunun Hesaplanması
Formül:
R = O \times F \times Ş
Örnek:
- Olasılık: 3
- Frekans: 6
- Şiddet: 7
R = 3 \times 6 \times 7 = 126
Bu skor, riskin kabul edilebilirlik düzeyini belirlemede kullanılır.
Risk Düzeylerinin Yorumlanması
Kuruma göre değişmekle birlikte genel sınıflandırma şöyledir:
- R < 20 → Kabul edilebilir risk
- 20 – 70 → Dikkat gerektirir
- 70 – 200 → Önlem alınmalı
- 200 – 400 → Acil önlem
- > 400 → Çalışma durdurulmalı
Bu sınıflandırma, yöneticilere hangi risklere öncelik verileceğini gösterir.
Modelin Güçlü Yönleri
- Kantitatif yaklaşım: Riskler arasında objektif karşılaştırma sağlar.
- Önceliklendirme imkânı: Kaynakların etkin dağılımını destekler.
- Pratik uygulanabilirlik: Özellikle saha çalışmalarında kolaylık sağlar.
- Çok sektörlü kullanım: Sanayi, sağlık, inşaat, enerji ve laboratuvar ortamlarında uygulanabilir.
Modelin Sınırlılıkları
- Değerler uzman yargısına dayanır; tam anlamıyla objektif değildir.
- Parametre aralıkları kuruma göre değişebilir.
- Karmaşık sistem risklerinde yetersiz kalabilir (örneğin zincirleme etkiler).
- İnsan faktörünü tam derinlikte analiz etmez.
Bu nedenle Fine-Kinney genellikle diğer yöntemlerle birlikte kullanılır:
- 45001 İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi
- risk değerlendirme yaklaşımları
- HAZOP ve FMEA gibi analitik yöntemler
Sağlık Sektöründe Uygulama Örneği
Bir hastanede radyoloji biriminde iyonizan radyasyon maruziyeti:
- Olasılık: 1 (koruyucu önlemler mevcut)
- Frekans: 6 (günlük maruziyet)
- Şiddet: 15 (uzun vadeli kanser riski)
R = 1 \times 6 \times 15 = 90
Bu skor, kontrol önlemlerinin gözden geçirilmesi gerektiğini gösterir.
Sağlık sektöründe Fine-Kinney özellikle:
- Enfeksiyon riski
- Kimyasal maruziyet
- Radyasyon güvenliği
- Hasta düşmeleri
- Tıbbi cihaz arızaları
gibi alanlarda kullanılabilir.
Risk Azaltma Süreci
Risk hesaplandıktan sonra süreç şu şekilde ilerler:
- Tehlikeyi ortadan kaldırma
- İkame etme
- Mühendislik kontrolleri
- İdari kontroller
- Kişisel koruyucu donanım
Bu yaklaşım, “kontrol hiyerarşisi” prensibine dayanır.
Sonuç
Fine-Kinney modeli, iş sağlığı ve güvenliğinde sistematik ve sayısal bir risk değerlendirme çerçevesi sunar. Olasılık, frekans ve şiddetin çarpımı ile elde edilen skor, karar vericilere net bir öncelik sıralaması sağlar.
Özellikle yüksek riskli ve karmaşık ortamlarda (örneğin sağlık sektörü, ağır sanayi, enerji tesisleri) bu model, kurumsal risk kültürünün gelişmesine katkıda bulunur. Ancak en doğru sonuç için uzman görüşü, saha gözlemi ve diğer analitik yöntemlerle birlikte kullanılması önerilir.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder