ABD Anayasası’nın 25. maddesi (25th Amendment), Başkanın görev yapamaz hâle gelmesi, görevden ayrılması ya da makamın boşalması gibi durumlarda yetkinin nasıl devredileceğini düzenler.
1967’de yürürlüğe girmiştir ve özellikle başkanın sağlık durumu gibi krizler için hayati bir çerçeve sunar.
Madde 4 bölümden oluşur:
1. Bölüm – Başkanlık makamı boşalırsa
Başkan ölür, istifa eder ya da görevden alınırsa:
- Başkan Yardımcısı doğrudan Başkan olur.
(Örneğin: Kennedy suikastından sonra Lyndon B. Johnson’ın başkan olması gibi.)
2. Bölüm – Başkan Yardımcılığı boşalırsa
Başkan Yardımcılığı boşalırsa:
- Başkan yeni bir başkan yardımcısı aday gösterir
- Senato ve Temsilciler Meclisi onaylarsa göreve başlar
(Bu madde sayesinde Gerald Ford önce başkan yardımcısı, sonra başkan olmuştur.)
3. Bölüm – Başkan kendi isteğiyle yetki devrederse
Başkan, geçici olarak görev yapamayacağını düşünürse:
- Yazılı bildirimle yetkilerini Başkan Yardımcısına devreder
- Başkan iyileştiğinde yetkileri geri alır
(Genelde ameliyat, anestezi gibi durumlarda kullanılır.)
4. Bölüm – En tartışmalı ve kritik bölüm
Başkan görev yapamayacak durumdaysa ama bunu kabul etmiyorsa:
- Başkan Yardımcısı + kabinenin çoğunluğu
- Kongre’ye yazılı bildirim gönderir
- Başkan Yardımcısı geçici başkan olur
Başkan itiraz ederse:
- Kongre karar verir
- Her iki mecliste 3’te 2 çoğunluk gerekir
Bu bölüm, akıl sağlığı, ağır bilişsel bozukluk, bilinç kaybı gibi olağanüstü durumlar için düşünülmüştür.
Kısaca özet
- madde şunu garanti altına alır:
- Devlette iktidar boşluğu oluşmaz
- Başkanın sağlık ya da bilinç sorunları anayasal bir çerçevede yönetilir
- Darbe değil, hukuki ve demokratik bir mekanizmadır
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder