Küçük Esmerboncuk (Lasiommata megera), Satyrinae alt familyasından (kahverengi kelebekler grubu) Nymphalidae familyasına ait orta boy bir kelebektir. İngilizce'de "Wall" veya "Wall Brown" olarak bilinir. Duvarlara, kayalara ve taşlı zeminlere konma alışkanlığından dolayı bu ismi almıştır.
Fiziksel Özellikler ve Tanım
Küçük Esmerboncuk'un kanat açıklığı genellikle 44-53 mm arasındadır. Üst kanat yüzeyi turuncu-kahverengi tonlarda olup, belirgin siyah desenler ve lekelerle kaplıdır. Erkeklerde turuncu daha canlıyken, dişiler genellikle biraz daha soluk ve büyük olur.
- Ön kanat: Turuncu zemin üzerinde siyah damarlar ve lekeler, uç kısımda büyük bir siyah nokta.
- Arka kanat: Turuncu ile kahverengi karışımı, bazal (kök) kısım daha koyu.
- Alt yüzey: Açık kahverengi ve gri tonlarında, karmaşık zigzag desenler ve göz lekeleri bulunur. Bu desen, taşlı veya kumlu zeminlerde mükemmel kamuflaj sağlar.
Diğer Lasiommata türlerinden (örneğin Büyük Esmerboncuk / Lasiommata maera) daha küçük olması, turuncu tonunun daha baskın olması ve kanat desenlerindeki farklarla ayrılır. Türkiye'de gözlemlenen bireylerde de bu özellikler belirgindir.
Taksonomi ve İsim Kökeni
- Bilimsel Adı: Lasiommata megera (Linnaeus, 1767)
- Aile: Nymphalidae
- Alt Aile: Satyrinae
- Cins adı "Lasiommata" tüylü gözleri ifade eder. "Megera" ise Yunan mitolojisindeki öfke tanrıçalarından (Furies) birine atıftır; kelebeğin huzursuz, hızlı uçuşuna işaret eder.
Yayılış Alanı
Palearktik bölgede geniş bir yayılışı vardır: Avrupa'nın büyük kısmı, Kuzey Afrika, Kafkaslar, Anadolu, Orta Doğu, Batı Sibirya ve bazı Asya bölgeleri. Türkiye'de deniz seviyesinden 2500 metreye kadar çeşitli yüksekliklerde görülür. Kıyı bölgeleri, bozkırlar, dağlık alanlar ve tarım kenarlarında yaygındır.
Habitat ve Ekoloji
Güneşli, açık ve kısa çimli alanları tercih eder:
- Kıyı kumulları
- Eski taş ocakları
- Kayalık yamaçlar
- Tren rayları kenarları
- Bahçeler ve tarla kenarları
- Çıplak toprak veya taşlı zeminler
Erkekler territorial (bölgeci) davranır; güneşli bir yere konup geçen böceklere saldırır ve aynı yere dönerler. Basking (güneşte ısınma) davranışları çok belirgindir.
Yaşam Döngüsü
Genellikle 2-3 döl (generasyon) verir. Uçuş dönemi Nisan'tan Ekim'e kadar sürer (bölgeye göre değişir).
- Yumurta: Tek tek çim yapraklarına bırakılır.
- Tırtıl: Çeşitli Poaceae (buğdaygiller) familyası otlarla beslenir: Dactylis glomerata (horozayağı), Festuca, Poa, Holcus vb. Kışın genellikle L3 (üçüncü evre) larval olarak diapoz (kış uykusu) geçirir.
- Krizalit (Pup):
- Yetişkin: Hızlı ve dans eder gibi uçuşu vardır.
Davranış ve Beslenme
Yetişkinler nektar için çeşitli çiçekleri ziyaret eder. Erkekler ıslak toprak veya mineralli zeminlerden su içme (puddling) davranışı gösterebilir. Hızlı ve çevik uçuşları nedeniyle "huzursuz" olarak nitelendirilir.
Koruma Durumu
Genel olarak Least Concern (Asgari Endişe) statüsündedir (IUCN). Ancak bazı bölgelerde, özellikle İngiltere'nin iç kesimlerinde ve Kuzey İrlanda'da ciddi gerileme gözlenmiştir. Nedenler arasında:
- Habitat kaybı (yoğun tarım, otlakların değişimi)
- Azot birikimi (nitrojen depolanması) larval habitatları olumsuz etkiler
- İklim değişikliği
Birleşik Krallık'ta öncelikli koruma türü olarak kabul edilir ve Red List'te Endangered (Tehlikede) statüsündedir. Türkiye'de ise daha yaygın ve stabil görünmektedir.
Benzer Türler
- Büyük Esmerboncuk (Lasiommata maera): Daha büyük, daha az turuncu, daha koyu desenli.
- Gatekeeper (Pyronia tithonus): Benzer boyutta ama desenler farklı.
- Diğer Satyrinae türleri ile karıştırılabilir, ancak Wall'un taşlara konma alışkanlığı ve üst kanattaki belirgin desen ayırt edicidir.
Küçük Esmerboncuk, adaptasyon yeteneği yüksek, sıcak ve güneşli ortamların güzel bir temsilcisidir. Türkiye'de özellikle bahar sonu ve yaz aylarında doğa yürüyüşlerinde sıkça karşılaşabileceğiniz, duvarlar ve kayalar üzerinde ısınırken fotoğraflanması keyifli bir kelebektir. Gözlemlerinizi kelebek izleme platformlarına (örneğin iNaturalist veya Türkiye Kelebek Gözlemcileri) kaydederek katkı sağlayabilirsiniz.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder