3 kez kadro açtılar, yine hekim bulunamadı: Hayati branşlar yine boş kaldı

3 kez kadro açtılar, yine hekim bulunamadı: Hayati branşlar yine boş kaldı

ÖSYM’nin 14 Eylül 2026’da açıkladığı 2026-TUS 1. Dönem Uzmanlık Dalı Değişikliği Yerleştirme Sonuçları, Türkiye’de hekimlerin bazı kritik uzmanlık alanlarına yönelik ilgisizliğini bir kez daha net biçimde ortaya koydu. Uzmanlık dalı değişikliği için açılan 1.508 kontenjanın yalnızca 46’sı doldu; kontenjanların yaklaşık yüzde 97’si boş kaldı. Pediatri, aile hekimliği, genel cerrahi, acil tıp, çocuk cerrahisi ve kadın hastalıkları ve doğum gibi hayati branşlar yine doldurulamadı.

Bu tablo, ana yerleştirme ve ek yerleştirmenin ardından üçüncü kez aynı branşların tercih edilmemesi anlamına geliyor. TTB eski Merkez Konseyi Başkanı Dr. Beyazıt İlhan’ın ifadesiyle: “Boş kalan yerler boş kalmaya devam ediyor. İlk kontenjanlar açıldığında bu branşlar boş kaldı, ek yerleştirmede de boş kaldı, branş değişikliğinde bile halen boş kalıyor. Yani 3 kez ilan edilmiş, üç kez tercih edilmemiş demektir. Buradaki problemlerin bilimsel olarak ele alınması lazım.”

Sayılarla çarpıcı tablo

En ağır tablo çocuk sağlığı ve hastalıklarında (pediatri) görüldü. Açılan 456 kontenjandan yalnızca 8’i doldu; yaklaşık yüzde 98,2’si boş kaldı. Aile hekimliğinde 256 kontenjanın 11’i doldu, 245’i boş kaldı. İstanbul’daki bazı eğitim ve araştırma hastanelerinde durum daha da dramatikti: Haseki Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nde 34 kontenjanın sadece 1’i, İstanbul Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nde 23 kontenjanın tamamı boş kaldı.

Genel cerrahide 192 kontenjanın yalnızca 3’ü, acil tıpta 127 kontenjanın 4’ü, çocuk cerrahisinde 92 kadronun 1’i, kadın hastalıkları ve doğumda 90 kontenjanın 1’i doldu. Birçok hastanede (İstanbul, Ankara, İzmir ve diğer illerde) acil tıp, pediatri, genel cerrahi ve aile hekimliği kontenjanlarına hiç yerleşme olmadı. Beyin ve sinir cerrahisi gibi diğer cerrahi alanlarda da benzer boşluklar dikkat çekti.

Bu veriler, son yıllardaki TUS yerleştirmeleriyle tutarlı. Ana TUS dönemlerinde de pediatri, genel cerrahi, çocuk cerrahisi, acil tıp ve kadın doğum gibi branşlarda doluluk oranları düşük seyrediyor; dermatoloji, plastik cerrahi, göz hastalıkları, radyoloji gibi daha az riskli ve daha öngörülebilir alanlar ise neredeyse tamamen doluyor.

Neden tercih edilmiyor?

Uzmanlar ve hekim örgütleri, bu tercihsizliğin arkasında yapısal sorunlar olduğunu vurguluyor. Yoğun hasta yükü, sık ve ağır nöbetler, fiziksel yorgunluk, malpraktis (hatalı tıbbi uygulama) davaları riski, sağlıkta şiddet olayları, performans baskısı ve özlük haklarının yetersizliği öne çıkan nedenler arasında.

Cerrahi ve pediatri gibi alanlar, uzun eğitim süreleri, yüksek sorumluluk, acil müdahale gerekliliği ve hasta/hasta yakını ile yoğun iletişim gerektiriyor. Bu da hem mesleki riski hem de yıpranmayı artırıyor. Buna karşılık hekimler, daha az mesleki risk taşıyan, daha öngörülebilir çalışma düzeni sunan, şiddet riski düşük ve gelir açısından avantajlı branşlara yöneliyor. TTB Başkanı Prof. Dr. Alpay Azap’ın daha önceki değerlendirmelerinde de benzer noktalar dile getirilmişti: Ana branşların tercih edilmemesi uzun vadede ciddi bir halk sağlığı sorunu yaratacaktır.

Türk Pediatri Kurumu gibi meslek örgütleri de yenidoğan ve çocuk yoğun bakım yan dallarındaki doluluk oranlarının çok düşük kaldığına dikkat çekerek, “Bu gidişle çocuk doktoru bulmakta zorlanacağız” uyarısında bulunuyor.

Sistemsel riskler ve çözüm ihtiyacı

Bu tablo, yalnızca “tercih sorunu” değil; sağlık sisteminin sürdürülebilirliği açısından alarm niteliği taşıyor. “Gelecekte çocuklarımıza kim bakacak, ameliyatları kim yapacak?” sorusu artık retorik olmaktan çıkıp somut bir endişeye dönüşüyor. Kontenjan açmak tek başına yeterli olmuyor; hekimlerin bu alanlara yönelmesini sağlayacak çalışma koşulları, hukuki güvence, ücret politikası ve şiddetle mücadele gibi unsurların iyileştirilmesi gerekiyor.

Dr. Beyazıt İlhan’ın vurguladığı gibi, sorunların bilimsel ve rasyonel biçimde ele alınması, tercih edilmeyen branşların nedenlerinin araştırılması ve teşvik mekanizmalarının geliştirilmesi şart. Aksi halde, hayati branşlardaki hekim açığı büyümeye devam edecek ve toplumun temel sağlık hizmetlerine erişimi risk altına girecek.

2026-TUS 1. Dönem uzmanlık dalı değişikliği sonuçları, mevcut politikaların ve çalışma koşullarının hekim tercihlerini nasıl şekillendirdiğini bir kez daha gösterdi. Boş kalan kadrolar, sistemin kendini yenilemesi gerektiğine dair güçlü bir işaret.

Eğitimciler, ebeveynler ve teknoloji arasındaki yarış: Çocukların dikkati, zihinsel sağlığı ve geleceği kimin elinde?

Eğitimciler, ebeveynler ve teknoloji arasındaki yarış: Çocukların dikkati, zihinsel sağlığı ve geleceği kimin elinde?

Son on beş yılda, özellikle akıllı telefonların ve sosyal medyanın evrenselleşmesiyle birlikte, gençlerin psikolojisinde, akademik odaklanma sürelerinde ve sosyal alışkanlıklarında keskin bir kırılma yaşandı. 

Veriler, 2010 civarını bir dönüm noktası olarak gösteriyor: Gençlerde kaygı, depresyon, kendini başarısız hissetme ve yaşam memnuniyetsizliği oranları belirgin şekilde yükselmeye başladı. Bu dönem, akıllı telefonların lüks bir üründen günlük yaşamın vazgeçilmez parçasına dönüştüğü zamanla çakışıyor. Birçok gözlemci ve veri analisti, bu değişimin tesadüf olmadığını savunuyor.

Teknoloji şirketleri ve platformlar, kullanıcıların dikkatini en üst düzeyde tutmak ve ekran başında mümkün olduğunca uzun süre tutmak için devasa kaynaklar ayırıyor. 

Algoritmalar, kısa videolar, bildirimler ve sonsuz kaydırma özellikleri, anlık tatmin döngüleri yaratacak şekilde tasarlanıyor. 

Buna karşılık ebeveynler ve okullar, geleneksel araçlarla — kurallar, ödevler, disiplin, yüz yüze etkileşim — bu çok katmanlı ve bağımlılık potansiyeli yüksek ekosistemle başa çıkmaya çalışıyor. 

Temel dengesizlik burada yatıyor: Bir tarafta milyarlarca dolarlık mühendislik ve sürekli optimizasyon, diğer tarafta bireysel çabalar ve sınırlı kurumsal kapasite.

Dijital dünyanın görünmeyen eli

Akıllı telefonlar ve sosyal medya, çocukların ve gençlerin zaman kullanımını köklü biçimde değiştirdi. Yüz yüze buluşmalar azaldı; “sürekli çevrimiçi” olma hali yaygınlaştı. 

Araştırmalar, sosyal medyada daha fazla zaman geçiren gençlerin, özellikle kızlarda, kendine zarar verme ve intihar düşüncesi riskinin daha yüksek olduğunu gösteriyor. 

Korelasyon nedensellik değildir uyarısı yapılsa da, sosyal medya kullanımını azaltmanın ruh sağlığı üzerinde olumlu etkiler yarattığına dair kanıtlar birikiyor.

Daha geniş bir çerçevede, ekran başında geçirilen saatler sosyal becerileri, empatiyi ve gerçek dünyadaki ilişkileri zayıflatıyor. 

Gençler, akranlarıyla daha az vakit geçiriyor; bu da hem ruh sağlığını hem de ilerideki ilişki kurma kapasitesini etkiliyor. Kısa form içerik akışları, derinlemesine düşünme, sabır ve uzun metinleri anlama becerilerini geriletme riski taşıyor. Okul çağındaki çocukların problem çözme ve okuma-anlama performanslarındaki bazı düşüş eğilimleri, bu endişeleri destekliyor.

Eğitimcilerin ve okulların açmazı

Okullar yalnızca akademik bilgi aktaran kurumlar değil, aynı zamanda toplumsallaşma, dikkat geliştirme ve derin çalışma alışkanlığı kazandırma alanlarıdır. Ancak bugün birçok sınıfta öğretmenler, sürekli bildirimlerle ve kısa video akışlarıyla meşgul bir dikkat dağınıklığıyla karşı karşıya. 

Öğrencilerin zihni ders sırasında bile arka planda telefonla meşgul olabiliyor.

Birçok eğitim sistemi, okullarda telefon yasakları veya sıkı kısıtlamalar getirme konusunda gecikti. Bazı ülkelerde ve bölgelerde “zilden zile” telefon yasağı politikaları yaygınlaşıyor; bu tür uygulamaların uygulandığı okullarda dikkat, davranış ve bazı akademik ölçütlerde iyileşmeler gözlemleniyor. Yine de tek başına okul yasakları yeterli değil; çünkü sorun okul saatleriyle sınırlı kalmıyor. Evdeki ekran kullanımı, uyku düzeni ve genel alışkanlıklar da kritik. Eğitimciler, teknolojik ivmeyle başa çıkabilmek için daha tutarlı, kolektif ve radikal bir duruş sergilemeye ihtiyaç duyuyor.

Ebeveynlerin yalnızlaşması ve suçluluk psikolojisi

Günümüz ebeveynleri, tarihin en karmaşık dönemlerinden birini yaşıyor. 

Yoğun iş temposu, ekonomik baskılar ve çocuklarının dijital dünyada kaybolmasını engelleme çabası, anne-babaları sıkıştırıyor. 

Pratik bir çözüm olarak erken yaşta tablet veya akıllı telefon vermek kısa vadede sakinleştirici etki yaratabiliyor; uzun vadede ise sosyal becerileri, empatiyi ve zihinsel dayanıklılığı zayıflatma riski taşıyor.

Toplumsal baskı da önemli bir faktör. Diğer çocukların telefon sahibi olması, “dışarıda kalma korkusu”nu (FOMO) besliyor ve ebeveynleri istemese bile cihaz vermeye yöneltiyor. 

Bu noktada bireysel direniş çoğu zaman yetersiz kalıyor. Ebeveynlerin yalnız bırakılmaması, kolektif uzlaşıya ihtiyaç duyuluyor. “Belirli bir yaşa kadar akıllı telefon yok” gibi ortak normlar ve ebeveyn paktları, akran baskısını azaltmada etkili olabiliyor. Bu tür girişimler, bireysel suçluluk duygusunu azaltırken toplumsal bir standart oluşturmaya yardımcı oluyor.

Bilişsel gerileme ve derin düşünme becerisinin kaybı

Ekran başında uzun süreler geçirmek yalnızca ruh sağlığını değil, bilişsel kapasiteyi de etkiliyor. Karmaşık problem çözme, uzun metinleri sabırla okuma ve derinlemesine çalışma (deep work) becerileri, anlık tatmin arayışına yenik düşebiliyor. Dikkat sürelerinin parçalanması, akademik başarıyı ve uzun vadeli öğrenme kapasitesini olumsuz etkileyebiliyor. Bazı uluslararası değerlendirmelerde görülen performans düşüşleri, bu yarışta teknolojinin üstünlük sağladığı yönündeki kaygıları güçlendiriyor.

Bu durum yalnızca çocuklarla sınırlı değil. Yetişkinlerde de benzer dikkat ve derin okuma zorlukları gözlemleniyor; ancak gelişim döneminde olan beyinler daha kırılgan.

Sonuç: Kolektif bir yanıt şart

Şu an için teknoloji şirketleri ve algoritmalar açık ara önde görünüyor. 

Bireysel ebeveyn çabaları veya izole okul politikaları, bu dengesizliği tek başına dengelemekte yetersiz kalıyor. Olası çözüm yolları netleşiyor:

• Okullarda tutarlı ve etkili dijital sınırlar (özellikle sınıf içinde telefon yasağı veya sıkı kısıtlamalar).
• Ebeveynlerin bir araya gelerek ortak kurallar belirlemesi ve akran baskısına karşı koalisyon kurması.
• Teknoloji şirketlerinin çocukları hedef alan manipülatif tasarım özelliklerine karşı daha güçlü yasal düzenlemeler ve yaş kısıtlamaları.
• Toplumsal normların yeniden şekillendirilmesi: Erken yaşta akıllı telefon ve sosyal medya erişimini ertelemek, yüz yüze etkileşimi ve derin uğraşları teşvik etmek.

Bu yarışta kaybedilen yalnızca akademik başarı değil; çocukların dikkat kapasitesi, zihinsel dayanıklılığı, sosyal becerileri ve gelecekteki potansiyeli. 

Veriler, krizin boyutunu somut biçimde ortaya koyuyor. Erken ve koordineli bir yanıt, bu eğilimi tersine çevirme şansı yaratabilir. Aksi halde, dijital ekosistemin görünmeyen eli, bir neslin gelişimini belirlemeye devam edecek.

1979 İran Devrimi Sonrası Üniversitelerin Kapatılması

1979 İran Devrimi Sonrası Üniversitelerin Kapatılması: Kültürel Devrim (Enqelāb-e Farhangi)

1979 İran İslam Devrimi, İran tarihinin en önemli dönüm noktalarından biridir. Şah Muhammed Rıza Pehlevi’nin devrilmesiyle sonuçlanan bu devrim, monarşik ve Batı yanlısı bir rejimi, Ayetullah Ruhullah Humeyni liderliğindeki İslami bir cumhuriyete dönüştürdü. 

Halk referandumda Cumhuriyet ve Monarşi diye iki şık beklerken, Monarşi ve İslam Cumhuriyeti adlı iki şık buldu. İkinci şık, dünyada benzeri bulunmayan, devrim sırasında ise tartışılmamış bir sürpriz olarak halkın karşısına çıktı. 

Devrimin hemen ardından, özellikle üniversiteler, yeni rejimin ideolojik dönüşümünün ana hedefi haline geldi. 1980-1983 yılları arasında gerçekleşen Kültürel Devrim (Cultural Revolution) kapsamında tüm üniversiteler kapatıldı. Bu süreç, akademik özgürlüğün kısıtlanması, tasfiyeler ve eğitim sisteminin İslamileştirilmesiyle sonuçlandı.

Arka Plan: Devrim ve Üniversitelerin Rolü

1970’lerin sonunda İran’da üniversiteler, rejim karşıtı muhalefetin önemli merkezleriydi. Sol gruplar (komünistler, Marksistler), liberaller, milliyetçiler ve İslami gruplar üniversitelerde örgütleniyordu. Devrim sırasında öğrenciler, Şah rejimine karşı gösterilerde aktif rol aldı. Ancak devrim zafer kazandıktan sonra (Şubat 1979), güç mücadelesi başladı.

Humeyni ve destekçileri, üniversiteleri “Batı etkisinin, komünizmin ve yozlaşmanın kalesi” olarak görüyordu. Humeyni, üniversiteleri “komünistlerin karargahı” diye nitelendiriyordu. Yeni rejim, eğitim sistemini tamamen İslamileştirmek ve Batı tarzı seküler eğitimi ortadan kaldırmak istiyordu. Bu amaçla, üniversitelerdeki sol ve liberal unsurları temizlemek hedeflendi.

Kültürel Devrimin Başlangıcı (1980)

Nisan 1980’de gerilimler zirveye çıktı. Üniversitelerde İslami gruplar ile sol ve liberal öğrenciler arasında çatışmalar yaşandı. Özellikle Tahran Üniversitesi, Tabriz Üniversitesi gibi kurumlarda şiddetli olaylar meydana geldi. Bu çatışmalarda hükümet yanlısı silahlı gruplar (Hezbollahîler) devreye girdi ve ölümler gerçekleşti.

14 Haziran 1980’de Humeyni’nin emriyle üniversitelerin kapatılması süreci resmen başladı.

Kültürel Devrim Konseyi (daha sonra Yüksek Kültürel Devrim Konseyi) kuruldu. Bu konsey, eğitim müfredatını gözden geçirmek, “uygun olmayan” öğretim üyelerini ve öğrencileri tasfiye etmekle görevlendirildi.

Üniversiteler yaklaşık üç yıl (1980-1983) kapalı kaldı. Bazı kaynaklar kapanmanın 1,5 yıl sürdüğünü belirtse de genel kabul üç yıllık bir süreçtir. Bu dönemde:

• Binlerce profesör ve öğretim üyesi işten çıkarıldı veya sürgüne gitti.
• On binlerce öğrenci tasfiye edildi (tahmini 50.000’e yakın öğrenci ve 10.000’e yakın öğretim üyesi etkilendi).
• Müfredatlar baştan yazıldı; İslami dersler zorunlu hale getirildi.
• Cinsiyet ayrımı (karma eğitim yasaklandı) uygulandı.
• Kitaplar sansürlendi, “Batılı” ve “anti-İslami” eserler yasaklandı.

Amaçlar ve Uygulama

Kültürel Devrimin resmi amacı, üniversiteleri “Dini değerlere” uygun hale getirmekti. Batı etkisinden arındırılmış, İktidar ideolojisine dayalı bir eğitim sistemi oluşturulacaktı. Pratikte ise bu, siyasi bir tasfiye operasyonuydu:

• Sol gruplar (Mücahidîn-i Halk, Tudeh Partisi vb.) ve liberaller hedef alındı.
• Bahai inancına mensup öğrenciler ve akademisyenler sistematik olarak dışlandı.
• Yeni rejime sadakat, akademik pozisyonlar için ön şart haline getirildi.
• Üniversite yönetimlerine din adamları ve rejim yanlıları atandı.

Bu süreç sırasında kampüslerde şiddet olayları yaşandı. Öğrenciler direndiği için bazı ölümler ve yaralanmalar oldu. Kapatma, rejimin muhaliflerini bastırma aracı olarak kullanıldı.

Sonuçları ve Uzun Vadeli Etkiler

Üniversiteler 1983’te yeniden açıldığında, büyük değişiklikler meydana gelmişti:

1. Akademik Kadro Kaybı: Birçok nitelikli akademisyen ülke dışına kaçtı. Bu, İran’ın bilimsel kapasitesinde ciddi bir düşüşe yol açtı.
2. İdeolojik Kontrol: Giriş sınavlarında (Konkor) ve atamalarda ideolojik tarama yapıldı. Öğrenciler ve öğretim üyeleri sürekli gözetim altında tutuldu.
3. Cinsiyet Ayrımı ve Sosyal Kontrol: Erkek ve kadın öğrenciler ayrı sınıflarda okutuldu. Basij örgütleri (rejim yanlısı öğrenci milisleri) üniversitelerde güç kazandı.
4. Eğitim Kalitesi: Kısa vadede bilimsel üretim geriledi. Özellikle sosyal bilimler ve beşeri bilimler ağır darbe aldı.

Kültürel Devrim, İran üniversitelerini uzun yıllar boyunca rejimin ideolojik aygıtı haline getirdi. Kültürel Devrim Yüksek Konseyi gibi kurumlar hâlâ yükseköğretimi denetliyor.

Tarihsel Değerlendirme

Bu olay, devrim sonrası İran’da yaşanan güç konsolidasyonunun bir parçasıydı. Devrimi destekleyen geniş koalisyon (aydın, sol, liberal kesim) dağıldı ve iktidar yanlıları egemen oldu. Üniversitelerin kapatılması, İran-Irak Savaşı (1980-1988) ile çakışınca toplumun dikkati dağıldı ve tasfiyeler daha kolay uygulandı.

Bugün İran’da üniversiteler hâlâ siyasi gerilimlerin merkezinde. 1999, 2009, 2019 ve 2022 protestolarında öğrenciler ön saflarda yer aldı. Kültürel Devrim’in mirası, akademik özgürlük üzerindeki baskı olarak devam ediyor.

Bu süreç, bir devrimin nasıl kendi çocuklarını yiyebileceğinin, bağnazlık ve iktidar hırsının sınır tanımazlığının klasik örneklerinden biridir.

1979’da özgürlük ve adalet için sokaklara dökülen gençler, birkaç yıl sonra kendi üniversitelerinden dışlandı. İran’ın entelektüel tarihi açısından üniversitelerde bu kapanma, derin ve kalıcı izler bıraktı.

Yaşananlar tanıdık geliyor mu?

Eric Berne’in Transaksiyonel Analiz Kuramında Üç Radikal İlke ve Üç Temel Olumsuz Eğitim Süreci

Eric Berne’in Transaksiyonel Analiz Kuramında Üç Radikal İlke ve Üç Temel Olumsuz Eğitim Süreci

Transaksiyonel Analiz (TA), Eric Berne tarafından 1950’li ve 60’lı yıllarda geliştirilmiş, hem klinik hem de günlük yaşamda çok güçlü bir psikolojik modeldir. Berne, insan doğasına dair son derece iyimser ama bir o kadar da gerçekçi üç radikal ilke ortaya koymuştur:

1. İnsanlar doğuştan “OK”dir (I’m OK, You’re OK). Yani özünde iyi, değerli ve sevilebilir olarak doğarız.
2. Her insanın (en ağır psikiyatrik tablolar hariç tutulmadan) kendi adına özgürce düşünebilme, karar verebilme ve sorunlarını çözebilme kapasitesi vardır.
3. Neredeyse bütün insanlar (çok nadir organik bozukluklar dışında) iyileştirilebilir, değişebilir ve hayatını yeniden “kazanan senaryo” yönünde yazabilir.

Berne’e göre bu üç potansiyel, çocukluk yıllarında aile ve toplum tarafından sistematik olarak köreltilir ve yerine “kaybeden senaryolar” (life script) yerleştirilir. Bu köreltme süreci üç temel olumsuz eğitimle gerçekleşir: Sevgi Yoksunluğu Eğitimi, Akıl Yoksunluğu Eğitimi ve Neşe Yoksunluğu Eğitimi.

1. Sevgi Yoksunluğu Eğitimi (“Stroke Economy” – Temas İletisi Ekonomisi)

Claude Steiner’ın Eric Berne’den yola çıkarak geliştirdiği kavramdır. İnsan yavrusu hayatta kalmak ve ruhsal olarak sağlıklı gelişmek için “temas iletileri”ne (stroke) ihtiyaç duyar. Temas iletileri; bakış, dokunma, gülümseme, övgü, ilgi, kucaklama, “seni gördüm, seni duyuyorum, varsın ve değerlisin” mesajlarıdır.

Aile ve toplum, çocuklara şu beş kuralı açık veya örtük olarak öğretir:

1. Temas iletisini isteme
2. Temas iletisini verme
3. Temas iletisini reddetme (verilirse alma)
4. Kendine temas iletisi verme (kendini övmek, kendine sarılmak vb. yasak)
5. Temas iletisine gerek olmadığını düşünme

Bu kurallar uygulandığında çocuk kronik bir “temas açlığı”na (stroke hunger) mahkûm olur. Yetişkinlikte bu kişiler ya sürekli başkalarından onay arar ya da duygusal olarak tamamen kapanır. Depresyon, bağımlılıklar, borderline kişilik özellikleri, yalnızlık hissi ve intihar düşünceleri bu eğitimin uzun vadeli sonuçlarıdır.

2. Akıl Yoksunluğu Eğitimi (“Discounting” – Geçersiz Kılma)

Çocuk kendi algılarını, duygularını ve mantığını dile getirdiğinde şu tür mesajlar alır:

• “Böyle bir şey hissetmen imkânsız, abartıyorsun.”
• “Sen çocuksun, ne anlayacaksın?”
• “Bunu sen uyduruyorsun.”
• “Kafayı mı yedin?”
• “Erkek adam ağlamaz, kız gibi davranma.”

Bu mesajlar çocuğun gerçekliğini sistematik olarak geçersiz kılar (discount). Çocuk önce kendi algısına, sonra kendi aklına güvenini kaybeder. Yetişkinlikte ortaya çıkan tablo şudur:

• Sürekli kafa karışıklığı
• Karar verememe
• Gaslighting’e aşırı yatkınlık
• Şizofreni, paranoya, ağır dissosiyatif bozukluklar gibi uç noktalar

Berne ve takipçileri, birçok “psikotik” görünen tablonun aslında çocuklukta başlayan yoğun ve sürekli geçersiz kılmanın sonucu olduğunu savunur. Kişi kendi aklını değil, dışarıdan dayatılan “yanlış” gerçekliği kabul etmeye zorlandığı için sonunda aklını koruyabilmek adına “deliliğe” sığınır.

3. Neşe Yoksunluğu Eğitimi (“Ban on Joy” – Neşenin Yasaklanması)

Bu eğitim, bedensel haz ve duygusal coşkunun günah, tehlikeli, ayıp veya çocukça olduğunu öğretir. Tipik mesajlar:

• “Çok gülme, ağlarsıncaya kadar gülersin.”
• “Oynama, otur oturduğun yerde.”
• “Zevk almak bencilliktir.”
• “Cinsellik kirli ve günahtır.”
• “Neşeli olmak sorumsuzluktur.”

Çocuk bedeniyle, duygularla ve spontanlıkla bağını koparır. Yetişkinlikte kişi ya tamamen donuk ve anhedonik (hiçbir şeyden zevk alamama) olur ya da bastırılmış neşe patlamaları şeklinde bağımlılıklar, riskli cinsel davranışlar, öfke nöbetleri yaşar.

Sonuçta kişi hayattan tat alamaz, yaşam bir “görev” haline gelir. Depresyonun en derin şekillerinden biri olan “existential depression” (varoluşsal boşluk) bu eğitimin ürünüdür.

Üç Eğitim Bir Arada: Güçsüzlük ve Eşitsizlik Döngüsü

Bu üç olumsuz eğitim birleştiğinde ortaya çıkan tablo şudur:

• Sevgi açlığı → başkalarına bağımlı, yalvaran veya manipülatif ilişkiler
• Akıl geçersiz kılınması → kendi kararlarını verememe, otoriteye boyun eğme
• Neşe yasağı → içsel kaynaklardan beslenememe, sürekli dış uyarıcı arama

Kişi hem kendini hem başkalarını “Not-OK” görür (I’m Not-OK, You’re Not-OK veya I’m Not-OK, You’re OK pozisyonları). Böylece hem kendi hayatında hem toplumda güçsüzlük, eşitsizlik, sömürü ve şiddet döngüsü devam eder.

TA’nın Çözüm Önerisi

Berne ve TA terapistleri bu üç eğitimi tersine çevirmeyi hedefler:

1. Temas iletisi ekonomisini yıkmak → koşulsuz pozitif temas iletileri vermek, kişinin kendine de temas iletisi vermesine izin vermek.
2. Geçersiz kılmayı durdurmak → kişinin algı, duygu ve düşüncelerini ciddiye almak, “Senin gerçekliğin bu, benimki farklı olabilir ama seninki de geçerli” mesajı vermek.
3. Neşe yasağını kaldırmak → bedensel farkındalık, oyun, spontanlık, cinsellik ve coşku çalışmalarına yer vermek.

Kişi yeniden “I’m OK – You’re OK” pozisyonuna geçtiğinde, çocukluk senaryosu çözülür ve “kazanan senaryo” yazılmaya başlanır.

Sonuç olarak, Eric Berne’in üç radikal ilkesi hâlâ geçerliliğini koruyor: İnsan doğası özünde iyidir, aklı başındadır ve iyileşebilir. Yeter ki sevgi, akıl ve neşe üzerindeki yasaklar kalksın.